Kunów

miasto w powiecie ostrowieckim

Obecnie jest brak śladów budowli obronnej, istnieje tu jedynie kopiec, na którym prowadzono badania archeologiczne ale bez dowodów na istnienie dworu właśnie w tym miejscu. Przypuszcza się, że istniał on na terenie obecnej wikarówki. Istniały tu trzy kolejne obiekty, XIII-wieczny,, następnie fundacji biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, zniszczony prawdopodobnie przez Tatarów w 1502 roku oraz fundacji biskupa Piotra Tomickiego. Długosz przypisuje budowę dworu Zbigniewowi Oleśnickiemu ale prawdopodobnie postawił go któryś z biskupów krakowskich, a kolejne dwory na miejscu pierwszego budowali Zbigniew Oleśnicki i Piotr Tomicki.

We wczesnym średniowieczu Kunów był własnością biskupstwa krakowskiego. Biskupi mieli tu swój dwór, w którym często przemieszkiwali. Od co najmniej 1362 r. znajdowała się tu siedziba klucza majątkowego. W Kunowie przebywał między innymi Paweł z Przemankowa, w 1271 roku uwięziony na rozkaz Leszka Czarnego i wysłany do Sieradza. W 1241 roku osada została złupiona przez Tatarów, a w 1247 przez Konrada mazowieckiego. Za panowania Kazimierza Wielkiego miejscowa parafia zajmowała obszar 63 km² i była zamieszkiwana przez około 240 osób. W 1365 roku osada otrzymała przywilej miejski.

W XV wieku przebywał tu kardynał Zbigniew Oleśnicki, który znacznie rozbudował miasto. W Kunowie wykopano obszerny staw, który dostarczał siły wodnej działającym tu wówczas fabrykom sukna i łomom kamienia. Znajdował się tu drewniany kościół pw. św. Władysława. W 1502 roku miasto został złupione i spalone doszczętnie przez Tatarów, przez co utraciło prawa miejskie.

Dwór biskupi odbudowano dopiero w drugiej połowie XVI wieku. 29 sierpnia 1535 roku biskup krakowski Piotr Tomicki nadał Kunowowi ponownie prawa miejskie na prawie magdeburskim. Pierwszym wójtem w mieście został Mikołaj Brzeski – koniuszy biskupi. Dzięki protekcji biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego miasto w 1548 i 1554 roku otrzymało nowe przywileje i ulgi, które pozwoliły mu się odbudować. Pozwalały one na pobieranie opłaty na utrzymanie mostu na rzece Kamiennej. Zwolniały także mieszczan kunowskich od opłat celnych i targowych na terenie całego kraju. W Kunowie znajdowały się kopalnie czerwonego i białego marmuru. W 1578 roku w mieście było 65 rzemieślników różnych profesji. Kunów zasłynął z produkcji kamienia, które były wykorzystywane do budowy dworów i pałaców w całej Polsce.

W 1616 roku w Kunowie znajdowało się 130 domów. Istniały też w mieście 2 kościoły drewniane pod wezwaniem św. Szymona i Judy oraz św. Leonarda. W 1638 roku w mieście wzniesiono murowany kościół pod wezwaniem św. Władysława w miejsce dawnego drewnianego. Po potopie szwedzkim liczba domów zmniejszyła się do 63, Kunów był zamieszkiwany przez 530 osób.