Bebelno-Wieś

wieś w powiecie włoszczowskim, w gminie Włoszczowa

W Bebelnie jest obiekt zachowany w formie kwadratowego, ściętego poziomo kopca o średnicy ok. 25m, otoczonego fosą. Nie bez znaczenia miejsce to nazywane jest przez ludność Wieżyskiem (Wieżycą). Badania archeologiczne, przeprowadzone w latach 2002 - 2003 przez archeologów Jacka Koja i Czesława Hadamika, potwierdziły przypuszczenia, że w średniowieczu istniał tu gródek, czyli średniowieczna osada obronna. Na kopcu odnaleziono ślady dwóch budowli obronnych, co oznacza, że gródek był używany dwufazowo, a na jego terenie znajdowały się budynki. pierwsza rezydencja obronna powstała tutaj w drugiej połowie XIII stulecia i chyba funkcjonowała jeszcze w początkach XIV wieku. Hipotetycznie można przypisać jej wzniesienie Rokoszowi herbu Ostoja, być może wymienionemu w związku z fundacją kościoła św. Mikołaja Wacławowi, dworzaninowi królewskiemu albo jego ojcu. Rezydencja ta jest bardzo słabo czytelna w nawarstwieniach kopca: pozostała po niej dość gruba warstwa kulturowa oraz kilka śladów słupów drewnianych, które trudno powiązać w jakąś całość funkcjonalną. Dotychczasowe badania świadczą o tym, że był to drewniany dwór na kopcu, zapewne w formie wieży mieszkalno-obronnej otoczonej parkanem lub częstokołem biegnącym po krawędzi kopca oraz fosą. Więcej można powiedzieć o rezydencji, która stanęła na kopcu około połowy XV wieku. Był to dwór wieżowy, przynajmniej częściowo murowany, o wymiarach (w rzucie poziomym) około 6,80 x 7,50 m, usytuowany w południowej części kopca. Na wątły relikt fundamentu jego ściany zachodniej natrafiono w jednym z wykopów sondażowych. Partia fundamentowa tego dworu wymurowana była z polnych kamieni, natomiast ściany - z cegieł tzw. palcówek, których kilka fragmentów zostało zebranych. Znaleziono również fragmenty ceramiki naczyniowej i żelaza z tego okresu. Młodsza wieża mieszkalna na kopcu, otoczona również drewnianym parkanem i fosą, prawdopodobnie funkcjonowała jeszcze w początkach XVI stulecia. Towarzyszyła jej jakaś pomocnicza zabudowa drewniana, o czym świadczą ślady posłupowe po stronie północno-wschodniej wieży. Trudno snuć spekulacje co do pierwotnej wysokości głównej wieży mieszkalno-obronnej. Na podstawie wyników badań archeologicznych oraz materiałów archiwalnych rysują się przynajmniej dwie kondygnacje: kuchenno-gospodarcze przyziemie, może obsypane do pewnej wysokości podwyższonym nasypem kopca, z piecem z kafli garnkowych ustawionym w północno-zachodnim narożu budynku ("izba czarna"), a nad nim - komnata wyposażona w piec z kafli płytkowych, o których wspomina w swojej monografii ksiądz Jan Wiśniewski ("izba biała" - sala rycerska?). Młodszą rezydencję mogli wznieść i użytkować Długosze herbu Wieniawa, może Jan Długosz, bohater spod Grunwaldu, znany z zapobiegliwości w pomnażaniu majątku rodowego lub jego najstarszy syn, również Jan, dziedzic Bebelna, który zginął śmiercią tragiczną w 1456 roku. Jego młodszy brat, kronikarz i kanonik krakowski, fundował wszak charakterystyczne ceglane domy kanonickie, między innymi w Wiślicy i Sandomierzu. Być może w tej wieży przemieszkiwał jeszcze ostatni z Wieniawitów w Bebelnie - Mikołaj ("Długosz Bambelski"), odnotowany w źródłach w roku 1504.
Co do fosy gródka, wygląda na to, że w średniowieczu, kiedy poziom wód gruntowych był dużo wyższy niż obecnie, była ona stale nawodniona, co znakomicie poprawiało walory obronne obiektu.
Ustalona chronologia starszego dworu na kopcu (druga połowa XIII wieku) stawia go w horyzoncie najstarszych możnowładczych założeń obronnych na ziemiach polskich, powstających w miarę erodowania starego systemu prawa książęcego i postępującej feudalizacji ustroju państwa polskiego.
(źr: http://www.powiat-wloszczowa.pl)

Bebelno - wyniki badań georadarowych (źr: http://wojtek.onlinesc.net)
Oznaczenia:
A - prawdopodobne ślady dawnej zabudowy
B - inne niejednorodności podpowierzchniowe
C - granice zasięgu użytkowania kopca
D - zewnętrzna granica fosy lub obniżenia terenu
E - inne niejednorodności podpowierzchniowe

Gródek w Bebelnie. Interpretacja reliktów i negatywów odkrytych w trakcie badań archeologicznych 2002-2003 (źr: http://wojtek.onlinesc.net)
Oznaczenia:
II faza zabudowy kopca:
A - zachowane relikty stopy fundamentowej
B - ślad negatywu narożnika NE budowli
C - wykopy "rabunkowe" na ciągu murów N i S budowli
D - rejon usytuowania pieca z kafli garnkowych
E - ślady posłupowe II fazy zabudowy
I faza zabudowy kopca:
F - ślady posłupowe I fazy zabudowy
I i/lub II faza zabudowy kopca:
G - ślad domniemanego częstokołu lub parkanu

Rzut aksonometryczny gródka w Bebelnie
(źr: średniowieczne dwory obronne w powiecie włoszczowskim,str.18 )

zdjecie autorstwa Pawła Małeckiego pochodzi ze strony: http://miasta.gazeta.pl/kielce

miejsce po dworze na wikimapie
http://wikimapia.org/#lat=50.7559796&lon=19.9905736&z=18&l=28&m=b&search=grodzisko