Cieszyn

Archeolodzy odkryli wał obronny

Wzgórze Zamkowe w Cieszynie przypomina aktualnie wielki plac budowy. Pracują tutaj archeolodzy, którzy przekopują metr po metrze i odkrywają kolejne ciekawostki. Największą są pozostałości wału obronnego z X lub XI wieku.

Kamienna kulka niewiadomego zastosowania, kawałek XV-wiecznego garnka, duży fragment XVII-wiecznego kafla z wizerunkiem jelenia czy kości zwierząt - to tylko niektóre ciekawostki na jakie natrafili archeolodzy na Wzgórzu. ― Najważniejsze znalezisko to fragmenty wału obronnego z ziemi, drewna i kamieni, które datujemy na X lub XI wiek. To dość rewolucyjne odkrycie, bo świadczy o osadnictwie na tym terenie. Do tej pory tylko domyślano się o istnieniu takiego obiektu ― mówi Zofia Jagosz-Zarzycka, kierowniczka działu archeologii Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Wzgórze Zamkowe ma zostać zmodernizowane (pojawi się m.in. nowa mała architektura) i dlatego też miasto zleciło prace. Archeolodzy dokonali już 12 wykopów w kilku rejonach Wzgórza. Największy, a jednocześnie najbardziej ciekawy okazał się wykop, który wykonano poniżej Rotundy. To właśnie tu archeolodzy odnaleźli fragment wału obronnego. Kolejne wykopaliska prowadzone są pomiędzy wieżą ostatecznej obrony, a tarasem widokowym. Tam badacze natrafili na relikty średniowiecznego muru obronnego z wapienia o grubości 2 m, który strzegł mieszkańców zamku do XVII wieku. Archeolodzy wykopali również dobrze zachowany średniowieczny bruk na terenie tzw. górnego zamku, gdzie kiedyś znajdowała się brama wjazdowa na Wzgórze.

Prace archeologów miały się zakończyć 25 lipca, ale będą kontynuowane. ― Teren jest bardzo bogaty w wody gruntowe, z którymi wciąż walczymy i raczej nie wyrobimy się w zaplanowanym czasie ― dodaje Jagosz-Zarzycka.

Prawdopodobnie w sierpniu na Wzgórzu pojawi się jeszcze jedna ekipa archeologów, która będzie badała okolice Wieży Piastowskiej. — Chcemy udostępnić Wieżę niepełnosprawnym i zainstalować na niej m.in. windę. Zanim jednak przystąpimy do prac projektowych trzeba dokładnie zbadać co kryje ziemia — mówi burmistrz Bogdan Ficek.

Zofia Jagosz-Zarzycka podczas prac na Wzgórzu Zamkowym. fot. Dorota Kochman

(źr: http://gazetacodzienna.pl 2008-07-18 )

Ze względu na dobre właściwości obronne wzgórze było zasiedlane już od czasów starożytnych. Stałe osadnictwo pojawiło się na wzgórzu w X wieku, co związane było ze zniszczeniem pobliskiego grodu Gołęszyców zwanego Starym Cieszynem. Osada na Górze Zamkowej służyła prawdopodobnie jako zaplecze dla odbudowywanego grodziska, jednak wkrótce sama zyskała na znaczeniu, bowiem jeszcze w X wieku przekształciła się w gród obronny. W połowie XI wieku zbudowano tu pierwszy obiekt sakralny - romańską rotundę, która przetrwała do dzisiaj i jest jednym z najstarszych zabytków architektury polskiej. Badania archeologiczne wskazują, że gród szybko się rozrastał i w krótkim czasie przejął funkcje grodziska w Starym Cieszynie, które ostatecznie opustoszało na przełomie XI i XII wieku. Rozrastało się też podgrodzie, a całość została wymieniona w bulli papieża Hadriana IV w 1155 roku jako Tessin. Można więc stwierdzić, że gród na Górze Zamkowej był bezpośrednim zalążkiem dzisiejszego Cieszyna. Prawdopodobnie jeszcze w I połowie XII wieku Cieszyn urósł do rangi kasztelanii, a siedzibą kasztelana był drewniany zamek na Górze Zamkowej, później rozbudowywany. Romańska rotunda pełniła funkcję kaplicy zamkowej, a do 1240 roku była też kościołem parafialnym Cieszyna. Ok. 1290 r., kiedy utworzono Księstwo Cieszyńskie, zamek ten stał się siedzibą książęcą. Ok. 1374 roku wybitny książę cieszyński Przemysław I Noszak rozkazał w miejsce zamku drewnianego zbudować murowany. Z tego też okresu pochodzi zachowana do dzisiaj gotycka wieża, zwana Wieżą Piastowską. Zamek stale rozbudowywano, a z czasem osiągnął pokaźne rozmiary i zajął on całe wzgórze. Wojna trzydziestoletnia w XVII wieku, podczas której front wielokrotnie przechodził przez Cieszyn, doprowadziła piastowski zamek do ruiny. Zamek niszczał przez kolejne 200 lat, choć nadal pełnił funkcje reprezentacyjne i był oficjalną siedzibą książęcą. W 1839 roku, na polecenie księcia Karola Habsburga, zamek piastowski ostatecznie rozebrano (za wyjątkiem fundamentów, jednej wieży, części baszty oraz romańskiej rotundy, które jednak przebudowano). W jego miejsce zbudowano klasycystyczny pałac, a na wzgórzu utworzono romantyczny park. U stóp wzgórza w 1846 roku powstał browar książęcy, a przed pałacem zbudowano oranżerię. W tej formie Góra Zamkowa przetrwała do połowy XX wieku, kiedy przywrócono rotundzie i wieży pierwotny wygląd, a oranżerię zburzono. Pałac posłużył zaś jako siedziba szkoły muzycznej. Wzgórze stało się częstym przedmiotem badań archeologicznych. Wiele drzew uzyskało status pomników przyrody. Na początku XXI wieku przystąpiono do odrestaurowania habsburskiego pałacu, odkryto fragmenty dawnego zamku (w tym XII-wieczną wieżę ostatecznej obrony) oraz zbudowano siedzibę Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości (otwarcie na początku 2005 r.) w miejscu dawnej oranżerii.

czerwiec 2009

zamek w I połowie XVII wieku na rysunku M.Meriana

zamek około 1830 roku wg. T.Philibrowna

Kościół św. Mikołaja w na Górze Zamkowej - jest to romańska rotunda pełniąca funkcję kaplicy zamkowej i kościoła grodowego. W latach 50. XX wieku określono datę jej powstania na pierwszą połowę XI w., natomiast ostatnie badania wskazują, że mogła powstać dopiero około 1180 roku. Zbudowana z płaskich ciosów wapiennych, na planie koła z podkowiastą apsydą, orientowana. Kolista nawa jest przekryta kopułą z kamieni układanych koncentrycznie, apsyda półkopułą. W północnej części nawy znajdują się schody prowadzące na emporę, umieszczone w grubości muru. Od zewnątrz w miejscu schodów mur jest pogrubiony i tworzy rodzaj słabo występującego wykusza nadwieszonego na kroksztynach. Klasycystyczna przebudowa w 1839 roku według projektu Josepha Kornhäusela wiązała się z wybiciem dużych, półkolistych okien i otynkowaniem elewacji. W latach 1947-1955 przeprowadzono konserwację, w trakcie której rotundzie przywrócono pierwotny charakter, a na podstawie zachowanych fragmentów zrekonstruowano emporę w części zachodniej.
Nie została wybudowana ona jednak jako zwykły budynek obronny, lecz jako miejsce
kultu religijnego które w czasach zagrożenia pozwalało schronić się w jej
wnętrzach. Nadawała się ona znakomicie to tego celu po pierwsze ze względu na
grubość murów i wąski prześwit okienny pozwalający na skuteczną ochronę. W drugiej połowie XIII wieku funkcję obronną przejęła wybudowana również na wzgórzu zamkowym Wieża Ostatecznej Obrony oraz wybudowana w XIV wieku Wieża Piastowska.

czcibor Wysłany: 06 Lis 2012 22:07

Wieża ostatecznej obrony.

Wieża przybramna

Oraz piastowska wieża.