Lelów

Prawa miejskie, tzw Stary Lelów uzyskał około 1314 roku. Miasto otoczono murami za czasów Kazimierza Wielkiego. Posiadało swoim obwodzie bramy trzy bramy: Nakielską, Częstochowską i Krakowską. Dodatkowo otoczone było fosą. Miasto i mury ucierpiały podczas pożaru w 1638 roku. Kilkanaście lat później zostało zniszczone przez Szwedów. Po częściowej odbudowie, ponownie w 1708 r. Lelów został doszczętnie zniszczony, zburzono mury miejskie. Całkowicie mury miejskie rozebrano w XIX wieku.

fragment murów miejskich (po lewej) na rysunku Sypków

jedyny znaleziony przeze mnie fragment obwarowań miejskich

Lelów osadzony na zabytkach

Wczoraj konserwator zabytków archeologicznych Jacek Koj podjął decyzję o wstrzymaniu inwestycji drogowej w Lelowie. Podczas prac ziemnych dostrzeżono fragment średniowiecznego muru.

Archeolodzy spotkali się w częstochowskiej siedzibie wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Iwona Młodkowska-Przepiórowska (znana częstochowianom choćby z prowadzenia wykopalisk na Starym Rynku) przedstawiła Jackowi Kojowi dokumentację dokonanego odkrycia oraz swoje wnioski. Jako archeolog, zgodnie z ustawą, nadzoruje prace ziemne przy lelowskiej inwestycji. Tam, poza budową obwodnicy, modernizowana jest ul. Szczekocińska.

- W końcu minionego tygodnia - opowiada Młodkowska-Przepiórowska - sprawdziłam wykop w pobliżu zabudowań u zbiegu obydwu tych ulic. Na głębokości 50-60 centymetrów rozpoczynał się porządek grubego muru, zbudowanego z bardzo starannie obrobionych kamieni. Ponieważ biegnie on w pasie, gdzie były średniowieczne mury miejskie, wstrzymałam prace, oddając problem do decyzji konserwatora wojewódzkiego.

Jak mówi archeolog, o znalezisku powiadomiła już władze miasta i gminy oraz dyrekcję Drog-Budu - wykonawcy robót.

- Przeważnie drogowcy przy moich nadzorach gonią mnie z miejsca na miejsce - dodaje - w Lelowie wykonawca jest ogromnie życzliwy i pomocny. Firma, zawiadomiona o odkryciu, ze zrozumieniem przyjęła moją sugestię, że prawdopodobnie roboty będą wstrzymane. Co więcej, zadeklarowała pomoc przy badaniach, jeśli się rozpoczną. Jeśli zima będzie taka jak ostatnie dni, badania przebiegną sprawnie, ale jeśli przyjdą siarczyste mrozy, jakie są zapowiadane...? Bez pomocy Drog-Budu na czas mrozów kopanie trzeba będzie zawiesić.

Konserwator zabytków archeologicznych Jacek Koj zapowiedział, że tego samego dnia wyśle do inwestora oraz wykonawcy decyzję o wstrzymaniu robót. Wykopaliska obejmą również rynek, bowiem archeolog odkryła w wykopie nie tylko mur, ale też sięgające daleko w głąb ziemi warstwy kulturowe biegnące ku rynkowi.

Archeolodzy twierdzą, że te warstwy kulturowe mogą sięgać nawet XII wieku. Natomiast mur, zdaniem Koja, jest niewątpliwie fragmentem Bramy Nakielskiej, jednej z trzech wybudowanych w murach miejskich, którymi Lelów obwiedziony został na polecenie Kazimierza Wielkiego. - Lelów jest historycznie jedną z najstarszych i największych miejscowości płn.-zach. Małopolski - podkreśla Koj. - Początkowo rozciągał się tam, gdzie dziś jest Staromieście. Translokowany został prawdopodobnie pod koniec XII wieku.

Okazuje się, że dokument z 1261 roku wspomina już Stary Lelów - więc musiał być i nowy. Murowany zamek powstał na wzgórzu przy grodzie w latach 1341-1343.

- Obwarowania rozebrane zostały w początkach XIX wieku - opowiada Jacek Koj - ale mieszkańcy mówią, że jeszcze w latach 20. i później w 40. były rozbierane przez mieszkańców na budulec.

- Jeszcze za tzw. komuny był plan częściowego odbudowania obwarowań - mówi konserwator. - Architekt Jan Przewłocki przygotował nawet projekt, gdzie w części mur był ledwie zaznaczony nad ziemią, w części zrekonstruowany, a przy nim poprowadzone zostały trasy spacerowe.

- Rozmawiałam o moim odkryciu z wójtem i przypominałam mu dawne plany - dorzuca Iwona Młodkowska-Przepiórowska. - Zaręcza, że niezależnie od losów wyborów zaangażuje się w realizację tej idei, która znacznie podnieść może atrakcyjność turystyczną Lelowa.

autor: Tadeusz Piersiak
Źródło: Gazeta Wyborcza Częstochowa 2010-10-27