Będzin

Damian44 Wysłany: 03 Maj 2013 15:25 

miasto na prawach powiatu

Około IX w. na wzgórzu zamkowym w miejscu warownym z natury istniało grodzisko. Widać to nie wystarczyło, bo już pod koniec tego stulecia lub w początkach następnego wzniesiono tu pierwszy system obronny. Składał się z wału i fosy.
Fosa wcina się głęboko w skaliste podłoże, natomiast wał usypany był z ziemi podciągniętej z wnętrza grodu, jedynie podnóża umocnione miał wapieniami i to nie wyłupanymi ze złoża, ale zbieranymi z powierzchni otoczakami. To zdaje się świadczyć, że na fosę pogłębiono jedynie naturalne obniżenie terenu istniejące tu wcześniej, pozostawiając charakterystyczne "schodki" wszędzie tam, gdzie wapień był twardszy, a wał usypano nad jego krawędzią.
Usypisko mieściło się pomiędzy dwoma pasami umocnień kamiennych i liczyło 6 m szerokości. Na koronie wału natrafiono po stronie fosy na warstwę ziemi silnie przepalonej na kolor czerwony. Świadczyć to może, że ponad tym miejscem wznosiła się konstrukcja drewniana wieńcząca wał, która wraz z nim stanowiła obronę grodu.

Opisywana pierwsza linia obronna stała się z jakichś powodów niepotrzebna w początkach XII w., kiedy to zniwelowano ją i założono w tym miejscu cmentarz. Wiadomo, że wcześniej spłonęła, a dziś szczątki wału rozsypane są pasem o szerokości 12 m i miąższości nieco ponad metr.
Na dnie odkrytej fosy natrafiono na nie naruszone warstwy ziemi zawierające pokaźną ilość fragmentów naczyń z IX i X w. W bezpośrednim pobliżu wału znaleziono kilka przedmiotów mających funkcję datującą. Były to: ostroga z zaczepami odgiętymi na zewnątrz z IX - X w., srebrna zausznica mająca liczne analogie wśród ozdób z IX-wiecznych cmentarzysk morawskich, ołowiane okucie końcówki pasa z ornamentem pochodzącym z kręgu motywów sztuki karolińskiej oraz żelazna misa śląska datowana na IX - XI w. Z cmentarzyska wydobyto m.in. średnich i dużych rozmiarów kabłączki skroniowe, pierścienie, paciorki z XII - 1 poł. XIII w.
Wydaje się, że wtedy osadnictwo przeniosło się na zachodni cypel wzgórza w pobliże rzeki Przemszy do nowego grodu zastąpionego w XIV w. kamiennym zamkiem.

Znacznie dłużej służyła mieszkańcom grodu druga linia obronna założona 50 m na wschód od opisywanej wcześniej. Badania wykazały, że są to pozostałości dwóch wałów obronnych nawarstwionych jeden na drugi. Pierwszy wał powstał, jak wskazują analizy: dendrochronologiczna i metodą węgla C14 zwęglonych resztek drewna, pod koniec X w.
Wał usypano z gruzu wapiennego pochodzącego z drążenia poprzedzającej go fosy. Aby ustabilizować ten sypki materiał odgraniczono go od wnętrza grodu parkanem z wkopanych pionowo dębowych bali, pomiędzy którymi zamocowano poziome belki. Również w samym usypisku tkwiły na różnych poziomach pasma poprzecznie ułożonych belek. Na tym wapiennym jądrze o miąższości 2 m usypano i utwardzono płaszcz ziemny gruby na ponad 1 m. Na jego powierzchni wzniesiono jakąś konstrukcję drewnianą, z której zachowały się jedynie pasma belek umocnionych głazami wapiennymi, ułożonych wzdłużnie na koronie wału. Konstrukcja ta spłonęła, być może w trakcie najazdów mongolskich i zsypała się do wnętrza grodu. Wał naprawiono nadsypując na te zgliszcza półtorametrową warstwę ziemi o kolorze czerwonobrunatnym pochodzącą z wnętrza grodu, stanowiącą być może efekt porządków po pożarze przed odbudową.
Nowy wał był gotowy przed trzecią ćwiercią wieku XIV i także posiadał jakąś konstrukcję drewnianą na koronie, o czym zdaje się świadczyć warstwa popiołu u jego podnóża. Datowanie podpowiada żelazna ostroga z gwiazdką znaleziona w tymże popiele.

Opis autorstwa Zbigniewa Bereszyńskiego pochodzi ze strony: http://www.jura.art.pl

29.04.2013