Wykopaliska archeologiczne na stanowisku Oberleiserberg w Dolnej Austrii

Wykopaliska archeologiczne na stanowisku Oberleiserberg w Dolnej Austrii.

W sierpniu oraz wrześniu grupa studentów z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego odbyła praktyki wykopaliskowe na stanowisku Oberleiserberg w Dolnej Austrii. Stało się to możliwe dzięki nawiązaniu współpracy pomiędzy Institut für Ur- und Frühgeschichte Uniwersytetu Wiedeńskiego a Instytutem Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego. W sumie w praktykach wzięło udział 15 studentów IV i V roku. Badaniami kierował dr Alois Stuppner oraz dr Maciej Karwowski.
Stanowisko archeologiczne na Oberleiserberg'u usytuowane jest na rozległym (ponad 6 ha) owalnym plateau. Znane stąd materiały archeologiczne datowane są od okresu późnego neolitu po okres średniowiecza. Stanowisko to znane jest w literaturze już od 2 połowy XIX w., kiedy to zwrócono uwagę na pozostałości potężnych wałów oraz znaleziska rzymskich cegieł.
Pierwsze systematyczne badania archeologiczne przeprowadzili tu w latach 1925-1931 Herbert Mitscha - Märheim i Ernst Nischer - Falkenhof. Na nie zalesionym jeszcze wówczas wzgórzu zidentyfikowano ślady osadnictwa począwszy od młodszej epoki kamienia po okres późnego średniowiecza. W centrum zainteresowania było jednak osadnictwo wówczas zinterpretowane jako rzymskie. Kolejne prace wykopaliskowe rozpoczęte zostały w 1976 roku pod kierunkiem Herwiga Friesinger'a z Instytutu Prahistorii Uniwersytetu w Wiedniu. Badania z przerwami w latach 1991-95 i 2002 prowadzone są do dzisiaj. Począwszy od roku 1996 pracami kieruje dr Alois Stuppner.
Nowa kampania wykopaliskowa rozpoczęta w 1996 roku pod kierunkiem Aloisa Stuppnera poprzedzona została wielko-powierzchniowymi badaniami geomagnetycznym nie zalesionej części stanowiska. Prospekcja geomagnetyczna przeprowadzona pod kierunkiem Wolfganga Neubauera miała na celu określenie struktury stanowiska na obszarach jeszcze nie przebadanych wykopaliskowo, co również miało duży wpływ na pomoc w wytyczaniu nowych wykopów.
Oberleiserberg jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Dolnej Austrii. Położone na wzniesieniu o naturalnych walorach obronnych użytkowane było już od młodszej epoki kamienia, na co wskazuje odkryty potężny rów, przypuszczalnie umocnieniowy, przechodzący przez plateau na samej kulminacji wzniesienia. Najstarsze znaleziska z tej epoki można datować na ok. 4000 r. p. Chr.
Również z epoki brązu obserwowane są ślady osadnictwa i to zarówno z wczesnej (2300-1600 p. Chr.) jak i z późnej fazy (od ok. 1250 r. p. Chr.). Z wczesnej fazy pochodzą odkryte na zachodnim skraju stanowiska równie potężne rowy przypuszczalnie oryginalnie otaczające całe, lub znaczną część plataeu jak również jamy zasobowe oraz mieszkalne konstrukcje słupowe. Obiekty te łączone są z kulturą wieterzowską, wykazując silne powiązania z kulturą unietycką. Natomiast z późnej fazy znane jest osadnictwo kultury pól popielnicowych. Z tego okresu rozpoznano obiekty słupowe zlokalizowane na tarasach, zarówno prostokątne z paleniskami jak i owalne oraz piec o konstrukcji kopułowej. Dodatkowo pod koniec tej fazy całe plataeu otoczone zostało potężnymi wałami wyraźnie widocznymi do dziś. Liczne znaleziska metalowe oraz znaleziska form odlewniczych wskazują na funkcjonowanie w tym okresie warsztatów obróbki metali kolorowych.
Osada na Oberleiserberg'u ze środkowego i późnego okresu lateńskiego (od połowy III w. do połowy I w. p. Chr.) jest bez wątpienia jedną z najważniejszych we wschodniej Austrii. Wewnątrz obwałowań, których jednak nie można jednoznacznie wiązać z osadnictwem lateńskim, odkryto liczne konstrukcje słupowe jak również zagłębione w skale półziemianki, niektóre z paleniskami. Wśród drobnych znalezisk znajdują się bardzo liczne fibule i inne ozdoby metalowe, liczne znaleziska szklane oraz monety, w tym emisja wskazująca nawet na własne mennictwo.
Nie zaobserwowano natomiast śladów wyraźnej działalności osadniczej pomiędzy I a IV wiekiem po Chr. Ostatnie badania nie potwierdziły dawnej i od tamtego czasu powszechnie cytowanej w literaturze opinii Herberta Mitscha – Märheim'a o funkcjonowaniu tu osadnictwa rzymskiego. Pojedyncze znaleziska z II i III w. wskazywać mogą jedynie na krótkotrwałe penetracje germańskie na tym stanowisku.
Intensywne osadnictwo germańskie rozpoczęło się tutaj ponownie w 2 połowie IV w. po Chr., czyli w okresie wędrówek ludów. W zachodniej części naturalnie obronnego plateau powstała siedziba - rodzaj dworu - lokalnego władcy, króla, zbudowana na wzór rzymskich założeń. Budynki dworskie położone były na zachodnim skraju plateau i stanowiły niewątpliwie centralny punkt osadniczy na Oberleiserberg'u.
Główną budowlą w tym okresie był duży trapezowaty budynek w stylu rzymskim o kamiennym fundamencie, drewnianych ścianach i z ozdobną fasadą. Budowla złożona była z dwóch głównych dużych pomieszczeń, kilku mniejszych i korytarza wzdłuż fasady. Były to zarówno pomieszczenia gospodarcze, mieszkalne jak i reprezentacyjne. W jednym z pomieszczeń odkryto pozostałości systemu kanałów grzewczych. Budowla otoczona była kamiennym murem, w pobliżu jej południowo-wschodniego narożnika odkryto kilka glinianych pieców piekarskich.
Około połowy V w. siedziba dworska została przebudowana na wzór rzymskiej architektury reprezentacyjnej lub pałacowej. Zabudowania o konstrukcji kamiennej zastąpione zostają przez architekturę drewnianą. Dwór otrzymuje rozległy dziedziniec, naprzeciw głównej budowli odkryte zostały pozostałości monumentalnej bramy. Brama była konstrukcją słupową, a po jej obu stronach (od północy i od południa) przylegały prostokątne drewniane budowle halowe, również o konstrukcji słupowej z wyraźnymi pozostałościami fundamentowych belkowań poprzecznych. Podobne konstrukcje odkryte zamykały również dziedziniec od południowej i północnej strony. Niektóre z jam interpretowane są jako pozostałości po wieżach.
Poza obrębem murów, na północ od dworu, znajdował się jeszcze jeden budynek kamienny, lub też z kamiennym fundamentem i drewnianymi ścianami. Był to przypuszczalnie warsztat lub pomieszczenie gospodarcze.
Na terenie obecnie zalesionym, ok. 150 m na wschód od założeń dworskich odkryta została kolejna budowla: budynek słupowy o trzech pomieszczeniach. W jednym z pomieszczeń odkryto również kanał grzewczy. Kanał ten odkryty został już w trakcie badań w latach 20-tych, i w latach 1996 i 1999 jeszcze raz przebadany. W pobliżu znajdował się kolejny budynek słupowy, przypuszczalnie warsztat.
Cały kompleks z okresu wędrówek ludów był początkowo otoczony wałem oraz przypuszczalnie rodzajem fosy, później natomiast drewnianą palisadą i w końcu kamiennym murem.
Historycznie dwór na Oberleiserbergu wiązać można z siedzibą władcy, króla swebskiego, powstałą po upadku potęgi Hunów (bitwa nad Nedao w 454 r.).
W X i XI w. na stanowisku Oberleiserberg funkcjonował cmentarz, na którym odkryto ponad 70 pochówków, oraz drewniana budowla o charakterze sepulkralnym. Budowla ta powstała najprawdopodobniej na bazie kamiennej konstrukcji z czasów germańskich. Na miejscu budowli drewnianej ok. roku 1200 wzniesiony został kościół mariacki, którego odkryto zarówno fazę romańską, jak i gotycką. W późnym średniowieczu kościół ten był celem pielgrzymek (pocz. XV w.). W 1784 r. kościół został z polecenia cesarza Józefa II zamknięty i w 1787 r. rozebrany.
W trakcie sezonu 2003 odsłonięto niecałe 30 arów powierzchni i wyeksplorowano około 900 obiektów archeologicznych (głównie dołków posłupowych) pochodzących przede wszystkim z epoki brązu, okresu lateńskiego oraz okresu wędrówek ludów. Wśród odkrytych obiektów były m.in. pracownia tkacka, paleniska i piece oraz fragment murowanego założenia germańskiego z VI w. Z ciekawszych zabytków należy wymienić: ciężarek tkacki z odciskiem klucza, fibule żelazne, sztylet brązowy, szpile brązowe i kościane, pierścionki brązowe, monety celtyckie (tzw. miseczkowate), groty z zadziorami oraz szkło lateńskie.
W następnych latach planowana jest kontynuacja rozpoczętej w tym roku współpracy. Umożliwi to studentom zapoznanie się z materiałami archeologicznymi, jakie nieznane są z terenu Polski.
(źr: http://www.univ.rzeszow.pl)