Gdańsk

Gdański gród powstał około 2 połowy X wieku na miejscu starszej osady. Był założeniem dwuczłonowym - obwałowana siedziba księcia w obrębie obwałowanego podgrodzia - osady rybacko-rzemieślniczej. Budowę grodu zlecił prawdopodobnie Mieszko I jako ośrodek władzy administracyjnej i wojskowej. Mieścił się na wyspie oblanej wodami Wisły i Motławy (dziś rejon ulic: Dylinki, Czopowa, Grodzka, Sukiennicza, Rycerska) i był w kształcie owalu o średnicy około 220 na 165 metrów obwałowany wałem o konstrukcji drewniano-ziemnej grubości około 15 metrów u podstawy i wysokości około 10 metrów. W późniejszym okresie gród był przebudowywany - wały przesuwane były na zewnątrz, były bardziej strome i wyższe. W połowie XIII w obrębie grodu wybudowano prawdopodobnie wieżę obserwacyjną. Gród był wyposażony w bramę od strony zachodniej przed którą znajdował się most nad kanałem portowym o długości około 120 metrów. W 1308 gród gdański zajęli podstępnie Krzyżacy, usunęli z podgrodzia ludność miejscowa spaliwszy jej siedziby. Siedzibę księcia zamienili na siedzibę komtura. Około 1340 zburzyli umocnienia drewniano-ziemne, zburzyli starą siedzibę księcia i na tym miejscu wybudowali potężny zamek kamienno-ceglany. Zbudowany na miejscu dawnej siedziby księcia w około 1340, pomiędzy obecnymi ulicami Rycerską, Czopową i Grodzką, prawdopodobnie na planie prostokąta podobnie jak inne zamki krzyżackie zawierał wszystkie elementy obronne i jako również klasztor takie pomieszczenia jak kaplicę, kapitularz, refektarz, dormitoriumi inne. Na północ i zachód od siedziby komtura pobudowano podzamcze z budynkami gospodarczymi, mieszkalnymi dla służby, arsenałem itp. Przedzamcze, być może dwuczłonowe, odejmowało obszar dawniejszej osady rybacko-rzemieślniczej. Zarówno zamek jak i podzamcze bronione było murami obronnymi z basztami oraz fosami. Dostępu broniły również Wisła i Motława. Na początku wojny 13-letniej zamek zburzyli gdańszczanie pozostawiając niektóre budynki i odcinki murów obronnych, które weszły w skład fortyfikacji broniących Głównego i Starego Miasta. Do dnia dzisiejszego z zamku krzyżackiego zachował się fragment muru obronnego z basztą wykorzystany jako element kamieniczek nr 8 i 9 przy ulicy Wartkiej na terenie zwanym Zamczyskiem, około 400 m na północ od Żurawia Gdańskiego.

lokalizacja zamku na planie średniowiecznego miasta

konstrukcja wału grodu książęcego i murów zamku wg J.Kmiecińskiego

rekonstrukcja gdańskiego grodu autorstwa A. i R.Sypek

rekonstrukcja gdańskiego zamku autorstwa A. i R.Sypek, A-fosa zewnętrzna, B-zamek wysoki, 1-kościół zamkowy, 2-narożne wieżyczki, 3-mur zewnętrzny zamku wysokiego, 4-fosa (byc może sucha), C-Przedzamcze, 5-kościół, D-mury obwodowe, 6-gdanisko, 7-baszta rybacka, E-port krzyżacki