Gdańsk Oliwa

Marcin600 Wysłany: 23 Paź 2022 19:02

Dodaję trochę zdjęć murów obronnych, bram i innych średniowiecznych budowli dawnego opactwa - z kwietnia 2022 r.

Brama Wielka zwana też Domem Bramnym, a od czasów wielkiej epidemii z 1709 r., w czasie której zmarło tu 9 kolejnych cystersów (furtianów kontaktujących się z ludnością "zewnętrzną") także Domem Zarazy, to główny, reprezentacyjny wjazd do opactwa. Gotycka brama została zbudowana, wg różnych źródeł, w XIV lub XV w., a obecność fragmentów wątków wendyjskich i granitowych odbojów bramy daje nawet niektórym autorom domysł powstania jej już w XIII w. Wśród zachowanych gotyckich detali, poza przejazdem bramnym, znajduje się oryginalny, schodkowy szczyt wschodni zaopatrzony w ozdobne wnęki. Na ścianach bramy zamontowano 2 zegary słoneczne - prawdopodobnie z XVIII w. Budynek był wielokrotnie przerabiany, w czasie ostatniej wojny uległ częściowemu wypaleniu, obecnie są tu głównie mieszkania prywatne.

Spory fragment gotyckiego muru obronnego znajduje się przy ul. Cystersów 13, jest on jednak znacznie obniżony i z licznymi przemurowaniami.

Na wschodniej części muru obronnego postawiono gotycki Spichlerz Klasztorny z XIV w., zamykający od południa dziedziniec gospodarczy klasztoru. Spichlerz zachował fragmenty gotyckich murów, był wielokrotnie przebudowywany, w tym na mieszkania, po ostatniej wojnie pełnił funkcję Domu Parafialnego, a obecnie Archiwum Archidiecezjalnego.

Kościół poklasztorny otacza - głównie od północy - barokowy mur obronny ze strzelnicami i prostokątną basztą w narożniku północno-zachodnim. W narożniku północno-wschodnim znajduje się też barokowa brama przylegająca do Spichlerza Opackiego zbudowanego w 1723 r. z gotyckiej cegły rozbiórkowej na miejscu dwu spichlerzy gotyckich.

Lokalizacja fotografowanych obiektów

Brama Wielka czyli Budynek Bramny czyli Dom Zarazy, XIV-XV w. Główna brama opactwa. Od zewnątrz.

Przejazd bramny od południa - od strony zewnętrznej. Widoczne granitowe odboje i jeden z zegarów słonecznych.

Wnętrze bramy ku północy

Przejazd bramny od północy - od strony wnętrza opactwa

Ściana północna

Od północy

Od północnego-wschodu

Od wschodu. Widoczny ozdobny szczyt i jeden z zegarów słonecznych.

Gotycki szczyt schodkowy z blendami

Dwa zegary słoneczne na bramie - prawdopodobnie z XVIII w.

Gotycki mur obronny przy ul. Cysterskiej 13, z XIV-XV w., przemurowywany i obniżony

Baszta barokowego muru obronnego od strony południowo-zachodniej

Ta sama baszta od strony północno-zachodniej

Barokowy mur obronny, w górnej części widoczne strzelnice

Barokowa brama obecnie prowadząca do parku

Spichlerz Opacki z 1723 r., zbudowany z gotyckiej cegły rozbiórkowej na miejscu dwu spichlerzy średniowiecznych

Marcin600 Wysłany: 23 Paź 2022 19:49  

C. d. - kwiecień 2022 r.

Jednym z ciekawszych średniowiecznych budynków dawnego klasztoru jest browar, z którego zachowała się tylko wschodnia ściana przyległa od południa do obecnej fasady zachodniej archikatedry. Wg badań prof. Aleksandra Piwka opublikowanyh w 2013 r.:

Piwek A. 2013. Dawny browar cystersów oliwskich. Architectus, nr 3(35), Politechnika Wrocławska. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, s. 75–84.

ściana ta jest starsza niż obecna wieżowa fasada kościoła i pierwotnie stanowiła wschodni mur wolnostojącego budynku browaru zbudowanego pod koniec XIII lub na początku XIV w. Byłby to więc jeden z najstarszych tego typu obiektów w Polsce. W górnej części mur zachował wątek wendyjski i półokrągłe ozdobne nisze. Dolne partie muru, wraz z portalem i odcinkowymi niszami zostały przebudowane. Pozostałe ściany browaru nie zachowały się i znane są fragmentarycznie z wykopalisk.

Dziedziniec gospodarczy klasztoru od zachodu zamyka gotycki budynek Szafarni (czyli spichlerzu, spiżarni) zbudowany w latach 1474-1488. Mimo licznych brzebudów i poważnego zrujnowania w czasie ostatniej wojny (po wojnie w jego ruinie hodowano pieczarki) zachował częściowo południowy szczyt, gotyckie okienka w dolnej kondygnacji oraz fragmenty polichromowanego gotyckiego fryzu - ostatnio odnowionego. Obecnie jest siedzibą Kurii Arcybiskupiej.

Od strony parku zachował się częściowo budynek Starego Pałacu Opatów z XV w. - wyeksponowano fragmenty gotyckich ścian.

Na północny zachód od archikatedry leży wczesnogotycki kościół św. Jakuba zbudowany ok. 1300 r., przbudowany w 1592 r., w XVII oraz w XVIII w. Należał on do zespołu klasztornego, zachował fragmenty gotyckich ścian uwidocznionych po ostatnim remoncie.

Spichlerz Klasztorny z XIV w., zbudowany na murze obronnym

Zachodni szczyt Spichlerza Klasztornego

Spichlerz Klasztorny od południa - od strony ul. Jana Kanapariusza

Zachowana wschodnia ściana browaru z kon. XIII - pocz. XIV w., na południe od fasady archikatedry.

Zachowana wschodnia ściana browaru z kon. XIII - pocz. XIV w., na południe od fasady archikatedry.

Pierwotne wnęki górne browaru z kon. XIII - pocz. XIV w. Wątek wendyjski

Pierwotna wnęka górna (północna) browaru z kon. XIII - pocz. XIV w. Wątek wendyjski. Częściowo zasłonięta późniejszą fasadą kościoła.

Pierwotna wnęka górna (południowa) browaru z kon. XIII - pocz. XIV w. Wątek wendyjski

Wtórna wnęka dolna browaru, przekształcona w XVI w.

Za: Aleksander Piwek, 2013. Dawny browar cystersów oliwskich

Za: Aleksander Piwek, 2013. Dawny browar cystersów oliwskich.

Za: Aleksander Piwek, 2013. Dawny browar cystersów oliwskich.

Szafarnia - 1474-1488 r. Od południowego wschodu, od strony dawnego dziedzińca gospodarczego klasztoru.

Szczyt południowy od wschodu

Szczyt południowy od zachodu

Ściana zachodnia

Gotyckie okienka i odnowiony gotycki fryz na ścianie zachodniej

Gotykie detale - okna i fryz, od wschodu

Gotyckie okno w dolnej kondygnacji

Zrujnowana Szafarnia w latach 1950-ych (znalezione w internecie)

Stary Pałac Opacki z XV w. od strony parku.

Wyeksponowana gotycka ściana pałacu

Plan kościoła św. Jakuba

Kościół św. Jakuba (ok. 1300 r., przebudowany) od południowego zachodu

Od zachodu

Od północnego zachodu