Gdańsk

Żuraw ( Krantor) – dźwig portowy Gdańska usadowiony pomiędzy pylonami Bramy Szerokiej. Brama Szeroka (jedna z tzw. bram wodnych Głównego Miasta) istniała już w 1363 r., a z 1367 r. zachowała się łacińska wzmianka o dźwigu (caranum). W obecnym kształcie żuraw zbudowano w latach 1442-1444. Żuraw służył przede wszystkim jako urządzenie portowe do załadunku towarów i balastu na statki oraz do stawiania ich masztów. Urządzenie było w stanie podnieść ciężar 4 ton na wysokość 11 metrów. Sercem żurawia są dwa bębny o około 6 metrowych średnicach. Jako siłę napędową Żurawia wykorzystywano ludzi stąpających wewnątrz bębnów. W czasie działań wojennych w 1945 r. żuraw został spalony w 80%. Odbudowany po II wojnie światowej jest obecnie siedzibą Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku.

Brama na przedwojennych pocztówkach

Brama Wyżynna, dawniej także "Brama Wysoka" (niem. das Hohe Tor), renesansowa brama miejska w Gdańsku, obecnie przy głównej trasie samochodowej (ulice Okopowa i Wały Jagiellońskie). Do 1895 znajdowała się w ciągu szesnastowiecznych fortyfikacji, pomiędzy Bastionem św. Elżbiety i Bastionem Karowym, i stanowiła główną bramę wjazdową do miasta, otwierającą ciąg tzw. Drogi Królewskiej. Bramę zbudował do 1588 Willem van den Blocke. W dwudziestowiecznej literaturze rozpowszechnił się pogląd, że Bramę Wyżynną wybudował w l. 1574-76 Hans Kramer, a następnie w latach 1587-88 miała ona zostać oblicowana piaskowcem (rustykowana) przez W. van den Blocke'a. Franciszek Krzysiak wykazał, że jest to nieporozumienie - w rzeczywistości Kramer wybudował jedynie tzw. bramę wewnętrzną, która istniała do 1878, a następnie została wyburzona. Masywna forma bramy nawiązywała do bram miejskich w Antwerpii (Sint-Jorispoort - Brama św. Jerzego z 1543-45, Kipdorppoort z 1550), opartych na wzorach włoskich. W przyziemiu cztery zdwojone pilastry toskańskie flankują trzy półkoliście zamknięte przeloty - środkowy, najwyższy, przeznaczony był dla ruchu kołowego, dwa boczne dla ruchu pieszego. Ta kondygnacja jest oblicowana rustyką z piaskowca, którego ciosy ozdobione zostały głęboko rytym ornamentem roślinnym. Górna kondygnacja, która musiała zakrywać uniesioną bronę środkowego przelotu, ozdobiona jest fryzem heraldycznym z trzema silnie wypukłymi herbami: pośrodku Rzeczypospolitej, po prawej Gdańska, po lewej Prus Królewskich. Fryz jest pozdzielony płaskimi, nieklasycznymi pilastrami, które kontynuują podziały pionowe dolnej kondygnacji i znajdują przedłużenie na attyce w rzeźbach czterech lwów. Całość nakryta jest płaskim dachem czterospadowym. Przed bramą znajdował się most zwodzony (właściwie trzy kładki: środkowa szeroka i dwie boczne, węższe), przerzucony nad fosą. Mechanizm podnoszący napędzany był kieratem, umieszczonym w podziemiu pod bramą. Projekt budowlany został zatwierdzony przez Radę Miasta w 1586. Ukończona w 1588, przez 290 lat brama istniała w niezmienionej formie. W 1861 fasada została poddana pracom restauracyjnym (ich śladem jest data umieszczona w kilku miejscach). W 1878 postanowiono zwiększyć przepustowość przejazdu - brama wewnętrzna została wyburzona, a po obu stronach bramy van den Blocke'a wybito w wałach dodatkowe przejazdy. Ponadto most zwodzony nad fosą zastąpiono stałą groblą. W 1884 oblicowano całość bramy rustyką (która wcześniej istniała tylko na elewacji zachodniej) i dodano herb na wschodniej elewacji. 1895 wały zostały całkowicie zniesione, a fosa zasypana. 1945 brama została uszkodzona w niewielkim stopniu, jednak przez kilkanaście lat pozbawiona była dwóch lwów z attyki. Obecnie budowla oczekuje poważniejszych prac restauratorskich.

Brama z mostem zwodzonym na rysunku Vogla z lat 1788-1790

Brama w 1855 roku na rysunku Juliusa Gretha

Brama na pocztówkach z początku XX wieku

Brama Zielona (Grünes Tor, dawniej Brama Kogi) — prawdopodobnie najstarsza z bram wodnych Gdańska, wzmiankowana w roku 1357. Została zbudowana w latach 1564-1568 przez Regniera z Amsterdamu i drezdeńczyka Hansa Kramera jako gdańska rezydencja królów polskich. Wraz z bramami Złotą i Wyżynną spinała ciąg ulicy Długiej i Długiego Targu, zwany Drogą Królewską. Dalej, poprzez Most Zielony, Bramę Stągiewną i Długie Ogrody (Brama Żuławska) prowadził trakt na Elbląg i Królewiec. Mimo swego przeznaczenia Brama Zielona nigdy polskich królów nie gościła. Zatrzymała się tu jedynie przejazdem przyszła żona Władysława IV, a później Jana Kazimierza, Maria Ludwika Gonzaga (11-20 lutego 1646). Mieściło się tutaj natomiast Towarzystwo Przyrodnicze, przeniesione wkrótce do Domu Przyrodników. Brama Zielona to pierwszy w Gdańsku przykład manieryzmu niderlandzkiego, stylu, który nadał miastu charakterystyczne piętno. Dzisiaj brama mieści oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Brama Kogi była gotycką, XIV-wieczną bramą wodna zamykającą Długi Targ od strony Motławy. Znana tylko z przekazu graficznego. Rozebrana w trakcie budowy Zielonej Bramy.

Brama Kogi z około 1346 roku według rysunku z Kroniki Rodena z 1553 roku

Brama na przedwojennych pocztówkach

Złota Brama w Gdańsku (właść. Brama Długouliczna lub Brama ulicy Długiej, niem. Langgasser Tor - kiedy dokładnie powstał termin Złota Brama, który jest dzisiaj w powszechnym użyciu, nie wiadomo.) Została wzniesiona w roku 1612 na miejscu trzynastowiecznej bramy gotyckiej (Brama Długouliczna). Brama ta leży na osi ulicy Długiej i wraz z bramą Wyżynną i przedbramiem z Wieżą Więzienną stanowi część zespołu obronnego tej ulicy. Budowla jest zaprojektowana przez architekta Abrahama van den Blocke, który prowadził też prace budowlane. Architektura jest utrzymana w stylu manieryzmu niderlandzkiego i charakteryzuje się typowym dla tego okresu wyrafinowaniem. Do bramy przylega od strony północnej późnogotycki Dwór Bractwa św. Jerzego. W roku 1957 budynek został odbudowany po zniszczeniach wojennych.

Brama Długouliczna wg obrazu Antona Möllera Grosz czynszowy (1601). W tle Wieża Więzienna

Brama Nizinna – jedna z bram Gdańska zbudowana w 1626 r. przez Jana Strakowskiego. Jest konstrukcją dwupiętrową, w której na wyższym poziomie mieściły się pomieszczenia dla załogi. Materiałem budowlanym były głazy granitowe. Brama Nizinna umiejscowiona jest między bastionami św. Gertrudy (1607-1638) i Żubr (1623). W pobliżu bramy znajduje się Baszta Biała (1461)

Brama w latach 1788-1790 na akwareli Vogla

Brama Chlebnicka w Gdańsku, jedna z bram wodnych, stojąca nad Motławą na Długim Pobrzeżu u wylotu ulicy Chlebnickiej na Głównym Mieście. W swojej obecnej gotyckiej formie pochodzi z XV wieku, przy czym jest ona najstarszą z trzech zachowanych późnogotyckich bram wodnych - wskazuje na to nie tylko jej forma architektoniczna, ale także umieszczony nad przejazdem od strony Motławy herb Gdańska - dwa srebrne krzyże na tarczy w polu czerwonym, jeszcze bez dodanej w 1457 korony. Z kolei od strony ul. Chlebnickiej nad przejazdem umieszczono znak, obecnie najczęściej interpretowany jako lilia - dawny herb książąt Pomorza Gdańskiego z dynastii Sobiesławiców. Brama została zbudowana na planie wydłużonego prostokąta zamykającego wylot ulicy. Obie elewacje są rozczłonkowane wysokimi blendami, zamkniętymi od góry podwójnym ostrołukiem. Ściany zwieńczone są profilowanym ceglanym gzymsem. Całość nakrywa dach dwuspadowy o kalenicy biegnącej równolegle do rzeki. Nad przejazdami znajdują się schodkowe szczyty, także podzielone ostrołukowymi blendami i zwieńczone krenelażem. Od strony Motławy brama posiadała dwie ośmiokątne wieżyczki, z których zachowała się tylko północna. Spośród wszystkich bram wodnych, Brama Chlebnicka przetrwała koniec II wojny światowej w najlepszym stanie i posiada do dziś taką samą formę, jak na dawnych fotografiach.

Brama przed II wojną

Brama Żabia – brama znajdująca się w Głównym Mieście w Gdańsku.
Powstała być może krótko po roku 1343, pierwsza wzmianka o niej pochodzi z roku 1357, jako jedna z trzech bram prowadzących z Głównego Miasta do Starego Przedmieścia (wraz z Bramą Na Zbytkach i Bramą Kotwiczników). Znajduje się na wylocie ulicy Słodowników. Początkowo była tylko furtą w murze. Przebudowana około 1380 roku, zyskała wtedy formę masywnego budynku z przejazdem. Następnie znów przebudowana w pierwszej połowie XV wieku, zyskała przedbramię: 2 duże baszty wysunięte przed linię murów, połączone z bramą szyją. Wznoszone pod koniec XV wieku fortyfikacje Starego Przedmieścia pozbawiły znaczenia obronnego tę część murów Głównego Miasta. Rozebrana w pierwszej połowie XIX wieku, ostatecznie zniknęła pod zabudową mieszkalną w 1828 roku. Kamieniczki zbudowane na ruinach baszty zostały zniszczone w 1945 roku. Obecnie po Bramie Żabiej pozostały fragmenty zachodniej baszty przedbramia.

rekonstrukcja Bramy ze strony: http://rzygacz.webd.pl

Brama Tobiasza - nieistniejąca już brama wodna w Gdańsku, znajdowała się u wylotu ulicy Tobiasza. Zbudowana prawdopodobnie w roku 1448, prowadziła wraz z Bramą Straganiarską na Targ Rybny. Początkowo nazywana była Bramą Rybacką, była dwupiętrowym, prostym budynkiem, ze znajdującym się przy ziemi przejazdem. Przetrwała aż do II wojny światowej w formie neogotyckiej, trzypiętrowej kamieniczki, który to kształt posiadała przynajmniej od roku 1884.

brama na zdjęciu z 1893 roku, widoczna jest w kamienicy z napisem Waarenhause

Brama Stągiewna bądź Brama Mlecznych Stągwi lub Stągwie Mleczne - brama na Wyspie Spichrzów w Gdańsku. Wybudowane w XV w. wieże obronne, z powodu kształtów zwane Stągwiami Mlecznymi, są pozostałością fortyfikacji miejskich.

Brama na rysunku Vogla z lat 1788-1790

Zabytkową bramę drogo sprzedam

Brama Stągiewna pojawiła się na rynku już dwa lata temu. Wtedy właściciel - Spółdzielnia Polskich Artystów Plastyków "Arpo" - wycenił ją na 4 mln zł. Chętnych nie było. Ale teraz jest prawie dwa razy droższa - ma kosztować 7,8 mln zł. Wychodzi 20 tys. zł za metr kwadratowy powierzchni użytkowej. Dlaczego spółdzielnia chce się jej pozbyć?
- Decyzję podjęło walne zgromadzenie naszych członków - tłumaczy Małgorzata Szymańska, prezes "Arpo". - Istniejemy od kilkudziesięciu lat jako spółdzielnia artystów. W czasach naszej świetności zajmowaliśmy się różnymi projektami, tworzyliśmy głównie biżuterię, mieliśmy wystawy, prosperowaliśmy bardzo dobrze. Rynek się jednak zmienił i taka forma działalności odchodzi do lamusa. Każdy ma teraz własne pracownie, a poza tym mamy już swoje lata.
Miejscowy plan zagospodarowania pozwala prowadzić tu działalność o bardzo szerokim zakresie - od biur i usług, po gastronomię, handel, hotel i wystawiennictwo.
- Jest bardzo dużo zainteresowanych tym obiektem: to wspaniałe miejsce na winiarnię, bo są tu piwniczki albo na prestiżową siedzibę firmy - zachwala Szymańska.
Prezes "Arpo" zapewnia, że Brama Stągiewna jest w bardzo dobrym stanie: - Baszty po wojnie były w zupełnej ruinie, w latach 80. odremontowaliśmy je niemal od zera i wykupiliśmy od miasta.
Ale sfinalizowanie transakcji nie będzie łatwe. Zanim bowiem dojdzie do podpisania aktu notarialnego, urząd konserwatora zabytków musi zapoznać się z planem użytkowania obiektu przyszłego właściciela.
- Nie zgodzimy się na przykład na dyskotekę czy działalność produkcyjną, która intensywnie będzie wykorzystywać wnętrze. Takie rzeczy nie służą dobru obiektu. Mogą pogorszyć jego stan techniczny - mówi Marcin Tymiński, rzecznik pomorskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Brama dla artylerii
Początki Bramy - zwanej też Stągwiami Mlecznymi - sięgają XV w. Duża baszta (28 m wysokości, 13 m szerokości) z murami czterometrowej grubości, wyglądała jak stągiew - stąd jej nazwa. Mniejsza, zwana Stągiewką, flankowała przejazd. Przebudowana w XVI w. należy do łańcucha bram, poprzez które prowadzi półtorakilometrowa "magistrala" - od ul. Długiej, przez Długi Targ, ul. Stągiewną po Długie Ogrody. Postawiono ją, aby strzegła dostępu do Wyspy Spichrzów. Jest to - obok zamku w Bytowie, gdańskiej baszty Łabędź i Wieży Więziennej - jeden z pierwszych przykładów gotyckiej architektury obronnej, w którym uwzględniono nowość ówczesnego pola walki - artylerię.
Źródło: Gazeta Wyborcza Trójmiasto 2008-10-17

-----------------------------------------------------------------------------------

Brama Mariacka to jedna z bram wodnych Głównego Miasta w Gdańsku, stojąca nad Motławą na Długim Pobrzeżu u wylotu ulicy Mariackiej, obok Domu Towarzystwa Przyrodniczego. Brama posiada formy późnogotyckie. Została zbudowana prawdopodobnie w ostatniej ćwierci XV wieku (po raz pierwszy wzmiankowana w 1484) na planie wydłużonego prostokąta zamykającego wylot ulicy. Od Bramy Chlebnickiej różni ją większa asymetria oraz bardziej masywne, ośmiokątne wieżyczki flankujące wschodnią elewację. W przyziemiu znajduje się przejazd, nad którym umieszczono herby: od strony Motławy herb Rzeczypospolitej, któremu "kłaniają się" umieszczone po bokach herb Gdańska i herb Prus Królewskich (tzw. pokłon heraldyczny), zaś od strony ulicy Mariackiej herb Gdańska trzymany przez dwa lwy. Elewacje rozczłonkowane są blendami (częściowo podwójnymi), zamkniętymi od góry podwójnym ostrołukiem. Całość nakrywa dach dwuspadowy o kalenicy równoległej do Motławy. Po dość znacznym zniszczeniu w 1945, bramę odbudowano w latach 1958-61 i przeznaczono do użytku Muzeum Archeologicznego.

brama na przedwojennym zdjęciu

Brama Świętego Ducha - jedna z bram wodnych w Gdańsku, u wylotu ul. św. Ducha. Istniała już w roku 1378. Znana była wtedy jako brama "dolna". W połowie XV w. uzyskała kształt, znany z zaginionego obrazu Antoniego Möllera z 1603 r. Fasadę zdobiła podwójna wnęka i ażurowa attyka, usunięta w XIX w. Po II Wojnie światowej z bramy pozostał tylko łuk przejścia i strzępy ścian. Odbudowaną bramę zdobi sgrafittowy fryz.

rekonstrukcja bramy autorstwa prof. wirt. Grün ze strony: http://www.rzygacz.webd.pl

oraz na zdjęciu z 1930 roku (źr: http://www.jessner.homepage.t-online.de), dwupiętrowa kamienica z czterema oknami za łodzią

karla Wysłany: 16 Gru 2009 9:46  

Żuraw, najstarszy zachowany dźwig portowy w Europie, został zbudowany w latach 1442-44. Obiekt pełnił potrójną funkcję: dźwigu portowego, bramy miejskiej i fortyfikacji obronnej. Budowlę wzniesiono nad brzegiem Motławy w formie dwóch ceglanych, cylindrycznych baszt, między którymi zainstalowano mechanizm dźwigowy zbudowany z drewna
fot z tego roku, z lipca data na fot żle ustawiona

I JESZCZE

A TU ZŁOTA BRAMA TEŻ Z LIPCA TEGO ROKU

Luty 2011

Złota Brama

Brama Zielona

Brama Świętojańska

Brama Żuraw

Brama Chlebnicka

Brama Mariacka

Brama Krowia - Została wybudowana w XIV wieku. Nazwa najprawdopodobniej pochodzi od drogi, którą pędzono bydło. Na początku XX wieku władze miejskie zdecydowały o całkowitej przebudowie budynku i z gotyckiej przerobiono ją na historyzującą. Mimo iż brama w czasie II Wojny Światowej nie ucierpiała zbyt mocno, podjęto decyzję o jej wyburzeniu i odbudowaniu w stylu w jakim była przed przedbudową. Wykorzystano do tego istniejące średniowieczne fragmenty.

Brama Straganiarska - Zbudowana w latach 1481-1492, jest najbardziej wysuniętą na północ, spośród dziś istniejących bram Głównego Miasta. Od strony Motławy bramę zdobią, wykute w kamieniu herby Prus Królewskich, Polski i Gdańska. Obecnie Brama Straganiarska służy celom mieszkalnym.

Brama Stągiewna

Baszta Jacek oraz część zachowanych murów obronnych