Gdańsk - Twierdza Wisłoujście

Już w czasach krzyżackich w XIV wieku w miejscu gdzie Wisła wpadała do morza znajdowała się drewniana wartownia, spalona przez husyckie sierotki w pierwszych dniach września 1433. W 1482 wybudowano w tym miejscu ceglaną wieżę z latarnią. Jej zadaniem była kontrola ruchu statków na rzece oraz bronienie dostępu do gdańskiego portu. Wokół wieży powstał wieniec artyleryjski a całość założenia ufortyfikowano czterobastionowym fortem. Twierdza Wisłoujście wielokrotnie była celem w kampaniach wojennych. W 1577 oblegał ją bezskutecznie Stefan Batory, w czasie bitwy pod Oliwą (1627) ostrzeliwała szwedzką flotę, w 1734 atakowały ją wojska rosyjsko-saskie, w 1793 pruskie, 1807 – Napoleon, a w 1814 znowu Prusacy. W latach 1622-1629 twierdza, zwana też Latarnią, stała się bazą polskiej floty wojennej, kotwiczącej pod osłoną dział twierdzy. W nocy z 5 na 6 lipca 1628 polskie okręty pod Wisłoujściem zostały zaatakowane przez szwedzkie wojska lądowe z użyciem artylerii, w wyniku czego zostały zatopione okręty "Żółty Lew" i galeon"Święty Jerzy". Niesiony przez rzekę piach spowodował, że zbudowany pierwotnie na styku rzeki i morza obiekt, znalazł się ok. 500 m od brzegu Bałtyku. Od końca XVIII wieku zadanie obrony ujścia Wisły przejęły pruskie fortyfikacje na Westerplatte oraz Szaniec Mewi. W XIX wieku Twierdza pełniła rolę więzienia, a w okresie międzywojennym mieścił się tam klub żeglarski. W 1945 Armia Czerwona po zrównaniu z ziemią historycznej części Gdańska przystąpiła do destrukcji zabytkowej twierdzy. Do dzisiaj nie została w pełni odbudowana (brak dachu latarni, zarastające wały szańca etc).

Plan twierdzy w 1642 roku

plan twierdzy z fortem

Dla osłonięcia Fortu carre Twierdzy Wisłoujście przed bezpośrednim atakiem, wzniesiono według wskazówek włoskiego rzeczoznawcy (Hieronim Ferrero) w latach 1624 – 26 tzw. Szaniec Wschodni.
Składał się on z 5 bastionów ziemnych poprzedzonych fosą. Analogiczny Szaniec Zachodni znajdował się na drugim brzegu Martwej Wisły, naprzeciwko twierdzy. Umocnienia obu szańców były stale rozbudowywane i uzupełniane w XVIII wieku. Pomiędzy obu szańcami rozciągano przez Martwą Wisłe łańcuch zamykający port

Bastion Ostroróg bedący częscią twierdzy został zbudowany w 1587 r. według dat umieszczonych na zwornikach działobitni obu barków bastionu. Wewnątrz bastionu znajdują się kazamaty wielokrotnie przebudowywane. Naprzeciw wejścia do kazamat zachowało się na wysokim podmurowaniu pomieszczenie dawnego aresztu.

To jeszcze o samej latarni, wybudowano ją latach 1562-1563, wieżę obudowano okrągłą, czteropiętrową fortecą, która kształtem nawiązywała do podobnych konstrukcji zachodnioeuropejskich. W dolnej części wzniesionych pomieszczeń urządzono skład amunicji, na pierwszym piętrze rozlokowano 12 dział, a na drugim 15 lżejszych armat.

plan zespołu twierdzy Wisłoujście z widoczną latarnią