Owidz

wieś w powiecie starogardzkim, w gminie Starogard Gdański

Grodzisko w Owidzu leży na Pojezierzu Kociewskim, w zakolu Wierzycy, w niedalekiej odległości od Starogardu Gdańskiego. Stanowi ono pozosta-
łość jednego z ważniejszych i większych grodów, jakie istniały na Kociewiu we wczesnym średniowieczu. Gród zbudowano na cyplu polodowcowym w jednym z licznych zakoli Wierzycy, wykorzystując naturalne walory obronne takiego połozenia. Grodzisko ma wydłużony, nieregularny kształt. Zbocza porastają pojedyńcze drzewa. Najprawdopodbniej obiekt został zniszczony podczas najazdu Prusów w polowie XII wieku.

Za:Dziennik Bałtycki 19.09.2006
Owidz. Czy odkopano fundamenty średniowiecznego grodziska?

Zapowiada się nie lada archeologiczna sensacja. Badaczy średniowiecznego grodziska w Owidzu, koło Starogardu Gd., zaskoczyła obecność kamiennych fundamentów oraz licznych śladów mogących świadcząc o tym, że grodzisko, o którym wciąż jeszcze wiemy niezbyt wiele, było jednym z większych na Kociewiu. Obecne odkrycia, w tym datowanym na około X-XIII wiek grodzisku, stanowią dla badaczy niespodziankę. - Spodziewaliśmy się śladów ziemianek, czy półziemianek, na których ślady natrafiono podczas badań w latach 70., a tymczasem znaleźliśmy spore fragmenty fundamentów z kamieni - mówi Joanna Jarzęcka-Stąporek z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, która kieruje wykopaliskami w Owidzu. - Według mnie, mogą to być fundamenty drewnianej wieży grodziska, z wejściem do niej od wschodniej strony.
Dodajmy, że historycy wysuwają różne hipotezy, jaką gród miał pełnić rolę. Twierdzi się na przykład, że stanowił on dodatkową ochronę grodu kasztelańskiego w Rudnie. Generalnie miał to być rodzaj strażnicy.
- Ale jak na strażnicę grodzisko wygląda na podejrzanie bogate - dodaje Joanna Jarzęcka-Stąporek. - Widać, że było ono intensywnie użytkowane i w skali Kociewia było zapewne jednym z większych w tamtym okresie.
Świadczyć o tym mają m.in. znalezione tysiące różnych przedmiotów -
codziennie znajduje się na wzgórzu w Owidzu nawet kilka kilogramów takich rzeczy. Do tej pory były to na przykład: srebrny denar, kawałek srebrnego siekańca, z którego robiono monety, paciorek bursztynowy, a także fragment grzebyka, bardzo liczne kawałki ceramiki, noże, groty, czy fragment żarna. Są też liczne kości zwierząt hodowlanych.
Nie wiadomo do końca, dlaczego grodzisko przestało istnieć w XIII w. Bieżące odkrycia potwierdzają wersję dużego pożaru i złupienia tego miejsca, które prawdopodobnie zakończyły żywot grodziska.
Badania potrwają do końca września i już teraz wiadomo, że ich plon będzie bardzo bogaty. Bieżące odkrycia badaczy na terenie grodziska w Owidzu, zapewne zrekompensują małą liczbę źródeł historycznych na temat tego miejsca. Są też plany, aby na podstawie ustaleń badaczy, grodzisko częściowo zrekonstruować. Jedną z zagadek, która czeka na wyjaśnienie, jest chociażby przyczyna tego, że gród przestał funkcjonować. - Grodzisko zniknęło gwałtownie, szybko - informuje Joanna Jarzęcka-Stąporek z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. - Świadczyć o tym mogą duże warstwy spalenizny, na jakie natrafiliśmy w czasie naszych prac. Mogło tu dojść do dużego pożaru. Znaleźliśmy też na przykład groty strzał. Może miała tu miejsce jakaś walka. W sumie wygląda to tak, jakby grodzisko zostało zrównane z ziemią. Przez kogo? Trudno powiedzieć. Najciekawsze z przedmiotów, jakie znaleziono w czasie prowadzonych obecnie prac archeologicznych, można będzie obejrzeć w czasie wystawy dokumentującej wykopaliska w Owidzu, a także prowadzone w wakacje prace badaczy na starogardzkim wzgórzu św. Jana. Wystawa w Muzeum Ziemi Kociewskiej planowana jest na przyszły rok. Część przedmiotów wymaga jednak konserwacji.
- Zdaję sobie z tego sprawę, że będą musiały znaleźć się pieniądze na ten cel - stwierdza Andrzej Błażyński, dyrektor starogardzkiego muzeum. - Od pieniędzy będzie też zależało, czy uda nam się zrealizować plany częściowej rekonstrukcji grodziska w Owidzu.
Zrekonstruowane grodzisko służyłoby celom turystyczno-rekreacyjnym.
Grodzisko w Owidzu położone jest na zachodnim brzegu Wierzycy i znajduje się w odległości około 2 km od Starogardu Gd. Grodzisko ma kształt nieregularnego czworoboku powierzchni ok. 3,5 tys. m kw. Długość grodziska wynosi 120 m, szerokość 50 m, a wysokość od 12 do 18 m. Był to bardzo dobry punkt obronny, chroniony także wodami rzeki Wierzycy, która opływa grodzisko od strony północnej i wschodniej. W okresie okresie funkcjonowania grodu koryto biegło również wzdłuż południowych stoków wzgórza.
Maciej Jędrzyński - POLSKA Dziennik Bałtycki

Badaczy zaskoczyły odkryte na terenie grodziska w Owidzu spore fragmenty kamiennych fundamentów. Fot. Maciej Jędrzyński

-------------------------------------------------------------------------------------

Tajemnice wzgórza
POLSKA Dziennik Bałtycki 03.11.2008

Wzgórze w podstarogardzkim Owidzu odkryło przed archeologami kolejne karty swojej historii. I choć wyniki zakończonych badań będą dopiero szczegółowo opracowane, już teraz wiadomo, że warto było je przeprowadzić.

Obszar badań na wzgórzu znajdował się w miejscu, gdzie przed wiekami istniał wał grodziska. Teraz, aby podejrzeć jak ten wał niegdyś powstawał, trzeba było zrobić kilkumetrowe wykopy. Badacze stwierdzili, że pierwsi osadnicy na wzgórzu pojawili się nie w średniowieczu, ale dużo wcześniej. Świadczyć o tym mają ślady domostw z wczesnej epoki żelaza.

– Pierwsza faza osadnictwa w Owidzu miała miejsce już około 600 lat przed Chrystusem – mówi Adam Ostasz z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku, który kierował tegorocznymi badaniami na wzgórzu. – We wcześniejszych wykopaliskach na grodzisku tego nie stwierdzono. Można też dodać, że w średniowieczu wzgórze zostało przez budowniczych grodziska powiększone, bo chcieli oni w ten sposób zyskać jak największą powierzchnię do zamieszkania.

Zdaniem archeologa prowadzone prace pozwalają w miarę dokładnie wskazać, że grodzisko powstać mogło pod koniec XII wieku. Nie było ono dużym ośrodkiem, choć prawdopodobnie pełniło istotną funkcję strażniczą (o czym miałyby świadczyć znalezione groty strzał). W średniowieczu przebiegał bowiem tędy szlak zwany "drogą kupców", co ułatwiało mieszkańcom wzgórza handel.

– Nie natrafiliśmy natomiast na ślady po bramie wjazdowej do grodziska, pozostaje to do wyjaśnienia w czasie kolejnych badań – dodaje Adam Ostasz. – Możemy się jedynie domyślać, że znajdowała się ona w zachodniej części grodziska.

W czasie zakończonych na wale prac nie znaleziono też śladów spalenizny. Tymczasem przyjęto, że grodzisko zakończyć mogło swój żywot w wyniku pożaru, który mógł powstać podczas najazdu wrogów, co potwierdzać mają wyniki poprzednich wykopalisk na wzgórzu. Z przeprowadzonych badań wynika, że ogień zniszczyć mógł zabudowania, lecz samych wałów jednak nie naruszył.

Pierwsze badania na terenie wzgórza w Owidzu przeprowadzono w latach 70. ubiegłego stulecia. Kolejne miały miejsce w 2006 roku, na mocy porozumienia starogardzkiego Muzeum Ziemi Kociewskiej i gdańskiego Muzeum Archeologicznego. Ich kontynuacja ma związek z planami rekonstrukcji grodziska i stworzenia tam skansenu.
autor: Maciej Jędrzyński