Wizna

Wizna w XI wieku była grodem strzegącym wschodniej granicy Mazowsza przed najazdami Jaćwingów. W XI wieku ważny, duży gród. Najdalej wysunięta pozycja piastowska w kierunku Jaćwieży, leżała niemal dokładnie w połowie odległości między Łomżą, a Tykocinem (wzdłuż brzegów Narwii). Gród wschodniego Mazowsza najczęściej wspominany w dokumentach tego czasu. W XII wieku książę Bolesław nadał prawo spławiania towarów Narwią z Wizny do Makowa. Gród często był obiektem ataków Jaćwingów, Prusów i Litwinów. Przez jakiś czas książę litewski Witenes miał w posiadaniu gród wiski, który był dla niego ważnym punktem obrony przeciwko krzyżakom. Książę Mazowiecki Bolesław po przymierzu z Litwinami pozostawił Wiznę w ich posiadaniu mimo protestów Krzyżaków. Gdy Krzyżacy zdobyli i zburzyli Wiznę, książę Bolesław samodzielnie odbudował gród w r. 1296 i obsadził ją swoimi zastępami. Od tej pory Wizna zaczyna stawać się centrum oddzielnej dzielnicy książęcej w której około roku 1340 rządził Ziemowit II. W XIV wieku zamek wiski był siedzibą Krzyżaków, dopiero po dwudziestu latach, czyli w 1401 r. ziemia została wykupiona przez Siemowita IV. Zapewne wtedy w obrębie grodu otoczonego umocnieniami drewniano-ziemnymi zaczęto wznosić murowane budowle. Wspomina się murowaną wieżę bramną wzniesioną w 1409 roku, wieże drewniane, 3 budynki mieszkalne, stajnię, spichlerze i inne zabudowania gospodarcze otoczone ostrokołem. W XV wieku był on w stanie pomieścić 500 obrońców i na stałe wyposażony był w hakownice, a zarządzał nim starosta wiski. Zabudowania zamkowe rozebrała ostatecznie okoliczna ludność w 2 ćwierci XIX wieku. Na terenie zamczyska odsłonięto fragmenty fundamentów murowanych z kamienia polnego, należących być może do wewnętrznej zabudowy czy też wieży, o której wspominają badacze z końca XIX wieku.

Góra zamkowa oraz majdan

Zamek na szkicu Henryka Wilka