Wąsosz

W średniowieczu Wąsosz wchodził w skład Ziemi Wiskiej, będącej własnością książąt mazowieckich. W XV wieku występuje już jako gród książęcy. Podmokły teren był doskonały do usytuowania grodu. Zamek był położony w płd.-wsch. części osady w widłach rzeki Wissy i Ostasi w odłeglości ok 100m od miejsca gdzie Ostaś łączy się z Wissą. Znajduje się tam niewielkie wzniesienie otoczone podmokłymi niegdyś łąkami. Teren dawnego zamku łączy się z miastem ulicą Zamkową wychodzącą z płd.-wsch. narożnika rynku. Zamek zajmował plan prostokąta ok. 60x70m. Na zachód od drogi nieregularny zarys resztek ruin tworzy prostokąt. Mury zamku były zniesione z kamieni i cegły, których resztki znajdują się na całym terenie pod murawą.
Zamek wąsoski należał do skromnych założeń obronnych i zapewne miał charakter niedużego dworu książęcego przystosowanego tylko do czasowego pobytu księcia i jego drużyny. Położenie kwalifikuje go zamków nizinnych. Przeważała tu zabudowa drewniana, za ta hipotezą przemawia fakt, że istniał w tym czasie kasztelański zamek w Wiźnie, też drewniany. Inwentarz ks. Wargawskiego z 1549 roku mówi o zburzonym zamku, gdzie do zamieszkania nadawała się już tylko "stuba, w której izba czarna". Przypuszczalnie zabudowa była niska, o czym świadczy rozległy teren zajmowany przez zamek i opis z 1562 roku - "siedlisko wielkie, można by tanim kosztem dwór pobudować". Zamek był otoczony wkoło wodą, a gwałtowny spadek terenu może być fragmentem dawnej fosy. O lokalizacji wcześniejszego podgrodzia bez badań archeologicznych i terenowych nic na razie nie można powiedzieć, poza tym, żę zapewne znajdowało się na wyższym i suchszym terenie, w pobliżu obecnej ulicy Zamkowej.

(źr:Architektoniczne Zabytki Miasta Wąsoszy oraz badania terenu dawnego zamku,A.Czapska)

za: http:wasosz1.webpark.pl
Między miastem a ujściem Gręski do Wissy znajdował się dwór książęcy zniszczony w 1520 r. przez wojska krzyżackie dowodzone przez Dietricha von Schleibena i Maurycego Knecbla. Była to rezydencja zbliżona do zamku czy też fortalicji typu nizinnego, częściowo murowana z kamienia i cegły, częściowo o zabudowaniach drewnianych, otoczona fosą o wzmocnieniach drewnianych.
Główny, najokazalszy budynek, będący zapewne siedzibą reprezentacyjną, w której przebywał książę, a także w 1499 r. król Jan Olbracht, posiadał bogato zdobione piece z kafli zawierających wypukłe różnorodne reliefy o kolorowej polewie. niektóre kafle ozdobione były herbem Trzaska. W części północno-wschodniej terenu fortyfikacji znajdowała się wieża lub budowla bramowa, broniąca wejścia na groblę.
Wg inwentarza z 1549 r. obiekt ten pozostawał w ruinie, a do zamieszkania nadawała się jedynie "stuba, a w niej izba czarna". W drugiej połowie XV w. była tu komora celna wodna i lądowa w drodze do Prus.

-----------------------------

Teren gdzie stał zamek, na miejscu widoczne na łąkach są wybrzuszenia terenu, na jednym z nich, na niezarośniętym fragmencie widać drobne resztki gruzu ceglanego