Szurpiły

wieś w powiecie suwalskim, w gminie Jeleniewo

Miejsce wczesnego osadnictwa z X-VIII wieku p.n.e.
W początkach X wieku góra przybrała charakter obronny. W połowie zbocza wzniesiono wał obronny o obwodzie ponad 800 m. Wał ten przebudowano w XII-XIII wieku zastępując go konstrukcją palisadowo-kamienną, a zbocze góry wyłożono głazami.

za: http://mpopowski.w.interia.pl,http://www.suwalszczyzna.com.pl/
Jest to największy obiekt archeologiczny Suwalszczyzny. Wierzchołek Góry Zamkowej wznosi się ponad 45 m nad powierzchnię otaczających ją jezior i 228,1m nad poziom morza. Góra stanowiła bez wątpienia centrum jednego, a może i kilku plemion jaćwieskich; była też w tym regionie największym obiektem osadniczym Jaćwieży w okresie wczesnego średniowiecza. Historycy uważają, iż grodzisko było ośrodkiem włości Kresima - kunigasa Skomandra. Próbował on zjednoczyć całą Jaćwież, w celu walki z Krzyżakami. Gród miał charakter warowni obronnej. Aby zabezpieczyć się od południa, wykopano szeroki kanał, który wypełniły wody Tchliczyska. Od strony Góry Kościelnej warowni bronił wysoki mur kamienny, z czasem rozebrany na budowę traktu z Suwałk do Jeleniewa. System obronny uzupełniały strażnickie wieże na wyspach jezior Szurpiły i Jeglówek. Taki wygląd grodu jest datowany na X-XIII wiekDo dziś zachowały się przyziemne partie trzech pierścieni ziemnych wałów wzmocnionych głazami. Po upadku Jaćwingów mieli tu swój zamek obronny Litwini. W dokumencie krzyżackim z 1425 r. góra określana jest jako "potężne (straszne) grodzisko "Surpyl". Krzyżacy kilkakrotnie, lecz daremnie, próbowali zdobyć zamczysko. W końcu załogę zmogli głodem, a Warownię zburzyli.

Archeolodzy rozpoczęli badania cmentarzyska Jaćwingów

Pierwszy znany nienaruszony pochówek Jaćwinga przebadali archeolodzy z warszawskiego Państwowego Muzeum Archeologicznego (PMA) w Szurpiłach (Podlaskie), na stoku grodziska na Górze Zamkowej.

"Odkryliśmy spalone zwłoki mężczyzny w wieku 25-35 lat, które znajdowały się pod brukiem, otoczone kamiennym wieńcem i kilkoma trójgraniastymi stelami, czyli stojącymi kamiennymi płytami. Zmarłego wyposażono m.in. w krzesiwo, nóż, fragment półkoska. Znaleźliśmy również wyjątkowe zdobione srebrem okucie hełmu typu wielkopolskiego" - informuje PAP Cezary Sobczak z PMA.

Wykopaliska w obrębie Góry Zamkowej dopiero się rozpoczęły, ale pierwsze ustalenia wskazują, że cmentarzysko funkcjonowało w X/XI wieku.

Archeolodzy odsłonili także drugi wieniec kamienny ułożony z pojedynczych głazów dużych rozmiarów, które otaczają niewysoki kurhan.

Analiza znalezisk wykonana przez Cezarego Sobczaka i Marcina Engela z Działu Archeologii Bałtów PMA wskazuje na wpływy skandynawskie, a konkretnie warego-ruskie, o czym świadczy m.in. lokalizacja grobu na terenie grodziska czy różnego typu konstrukcje kamienne.

Jaćwingowie byli pogańskim ludem pruskim żyjącym na obecnych północno-wschodnich obrzeżach Polski - na obszarze Suwalszczyzny i wschodnich Mazur do XIII wieku, kiedy zostali częściowo wyniszczeni i przesiedleni w wyniku rywalizacji krzyżacko-litewskiej.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski 12-04-2011