Stara Łomża

Grodzisko wczesnośredniowieczne, datowane na X-XIII wiek obecnie jest zwane Górą Królowej Bony. Cypel, na którym leży grodzisko, otoczony jest od północnego wschodu szeroką i bagnistą doliną Narwi, a od zachodu głębokim wąwozem wyżłobionym przez mały strumień i przez spływające z góry wody. Grodzisko jest lekko pochylone w stronę Narwi i dobrze widoczne z przeciwległego brzegu. Najbliżej rzeki znajduje się nieduże, okrągłe wzniesienie otoczone własnym wałem, który jest najpotężniejszy od strony północnej, najwyższy zaś od strony południowej. To wzniesienie oddzielone jest od reszty grodu kilkoma innymi wałami, za którymi rozciągaj ą się od strony południowej dwa oddzielne podgrodzia otoczone również własnymi wałami. Badania archeologiczne w Starej Łomży były prowadzone: 1923 - Roman Jakimowicz - Państwowy Konserwator Zabytków Przedhistorycznych na okręg warszawski sporządza odręczny plan i przekrój podłużny grodziska, 1966 - Tadeusz Żurowski odkrywa bramę prowadzącą do grodu, 1982 - 1985 - pod kierunkiem pro f. Jerzego Gąssowskiego, Ewa Twarowska prowadzi badania rozpoznawcze pozwalające ustalić charakter i chronologię osadnictwa.
Prof. Ludwik Sawicki, były dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, tak pisze c tym grodzisku: "Na wyniosłym, urwistym brzegu dolnej Narwi, na południe od wsi Stara Łomża, znajduje się grodzisko wczesnośredniowieczne, ze względu na położenie oraz związany z nim system wałów obronnych zaliczyć je należy do rzędu wyjątkowych obiektów zabytkowych tego rodzaju. Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie zajmie się trwałym zabezpieczeniem tego wspaniałego zabytku, który ściśle łączy się z najdawniejszą historią Łomży, oraz przeprowadzi gruntowne badania naukowe. Odwiedziny terenu grodziska dały w wyniku pokaźną liczbę różnego rodzaj u pozostałości kultury, jak szczątki ceramiki zdobniczej, duże fragmenty polepy, kości zwierzęce, okruchy opalonych belek, które tworzyły konstrukcje drewniane, wyroby krzemienne itd. Zabytki wskazująna wiek X - XI, co nie wyklucza możliwości występowania zabytków starszych". Opinię tę potwierdza również wypowiedź dr Krystyny Musianowicz, ówczesnego kustosza Wydziału Wczesnohistorycznego Państwowego Muzeum Archeologicznego, która między innymi pisze, że: "Grodzisko w Starej Łomży, położone na wyniosłym, starym tarasie rzeki Narwi, wyróżnia się systemem obronnych wałów od innych grodzisk pochodzących z tych samych czasów. Obronność grodziska należy wytłumaczyć tym, że leżało ono na szlaku, którym ciągnęli od północy nieprzyjaciele: Jaćwingowie i Prusowie. Grodzisko w Starej Łomży wraz z innymi grodami położonymi nad Narwią (jak Wizna) tworzyło cały szlak obronnych punktów, które broniły linii Narwi. Budowa grodziska, wykorzystanie na wzniesienie jego wyniosłego punktu położonego nad Narwią i małą strugą, która dziś w pewnych okresach roku wysycha zupełnie, wskazywała na dużą umiejętność w wyborze miejsc, które musiały być najbardziej niedostępne. Niedostępność grodziska uzyskano przez ścięcie stromo jego ścian, usypanie pięciu wałów broniących dostępu do grodu i wybranie fosy poza ostatnim, piątym wałem.
W rowach strzeleckich, którymi zbocza wałów grodziska zostały przecięte, widać grubą warstwę popieliska, która wskazuje na długie używanie grodu i na liczne pożary, które musiały niejednokrotnie je nawiedzać. W warstwie popieliska trafiają się skorupy z naczyń glinianych, pobitych naczyń toczonych na kółku garncarskim, ozdobnych zwykłym, charakterystycznym dla Słowian, ornamentem falistym lub ornamentem linii prostych opasujących naczynie dookoła. Na przedpolu wałów znajduje się miejsce wyniosłe, które być może tworzyło punkt strażniczy, obserwacyjny i punkt sygnalizacyjny przy pomocy zapalonych ognisk, za pomocą których porozumiewano się z innymi grodziskami. Grodzisko w Starej Łomży dzięki konstrukcji swej i inwentarzowi skorup, jakie znamy, wymaga bliższego zajęcia się tym obiektem przez stworzenie rezerwatu archeologicznego, dzięki bowiem stworzeniu rezerwatu zachować będzie można ten rzadko spotykany ciekawy okaz grodu". (źr. tekst+plan ze strony: http://www.lomza.friko.pl)

Plan grodziska

zdjęcia autorstwa Jerzego Miałduna ze strony: http://www.morska.com

na wikimapie

http://wikimapia.org/#lat=53.154826&lon=22.1211433&z=17&l=28&m=b