Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Pierwsze wzmianki na temat siedziby dziedzica w Rogach pochodzą z XV wieku. Budowa domu pańskiego była konsekwencją prejecia królewszczyzny przez ród Czarnockich herbu Lis. Piotr był w latach 1452-1438 kaninikiem, Marcin około 1431 roku chorążym, a Mikolaj w połowie XV wieku podsądkiem. Rodzina ta posiadał w Rogach fortalicję, która w XV wieku była jednym z pieciu zamków w okolicy. Pozostałe znajdowały się w Łączkach jagiellońskich, Jaćmierzu, odrzykoniu i Rymanowie. Według zapisków w księgach grodu sanockiego dokonano podzialu zamku rogowskiego między braci Czarnockich. W skałd budowli wchodziła: czarna izba na kopcu, pałac przy wielkiej wieży, dwie izby w tyle za nią, mala kuchnia i stajnia przy kuchni, mała wieża, dom wielki przed mostem, liczne stancje oraz sama wielka wieża, biała izba z pałacem, izba z kominem oraz stajnie końskie". Czas budowy obiektu można przesunąć jednak daleko wstecz tj. przed 1462 rok ze względu na zapis o miejscu "na którum ten dom z dawien dawna był wybudowany". Część budynków składowych znajdowała się na kopcu - zapewne wielka wieża, zwyczajowo miejsce ostatecznej obrony. Naprzeciwko mostu zwodzonego prowadzącego na warowna wyspę stał "dom wielki - domus magna ante pontem". Klasyczny jest wyżej wymieniony podział pomieszczeń względem funkcji - obowiązujący w budownictwie staropolskim tak drewnianym jak i murowanym. Wśród zespołu komnat widnieje "izba czarna i biała". Tak zwana czarna pełniła zwyczajowo funkcje gospodarcze, przejmując ciężar zycia codziennego. Izba biala związana z pałacem słuzyła za sale reprezentacyjną lub coś w rodzaju apartamentu. Z opisu wynika również, że budowla miała pokaźne rozmiary stąd przypuszczenie, że był to raczej zamek murowany. W późniejszym okresie bowiem, dwór i budynki gospodarcze zostaną zbudowane z kamienia, nie wykluczone zatem, że był to materiał budowlany uzyskany z rozbiórki zrujnowanego zamku. Nietypowa jest jednak lokalizacja fortalicji na terenie równinnym, gdyż kasztele leżące w miejscowościach podgórskich były z reguły zakładane na wierzchołkach wzniesień. Ten średniowieczny zamek przetrwał prawdopodobnie do połowy XVII wieku, kiedy to na Podkarpacie najechał książę Siedmiogrodu Jerzy Rakoczy, paląc i grabiąc również Rogi. Do reliktów tego założenia zachowanych do czasów współczesnych można zaliczyć kopiec (obecnie cypel) zamkowy, fosowiska po stawach oraz rów w połowie długości dawnego sadu.
Nowożytny dwór powstał na miejscu zamku po najazdach kozacko-węgierskich oraz po potopie szwedzkim. Budynek rogowskiego dworu stanął na wyspie wśród stawów. Na jej teren prowadził pierwotnie most zwodzony, w późniejszym okresie stały most z kamienia. Był to specyficzny przypadek załozenia przestrzennego w typie palazzo in fortezza" gdzie budynek pałacowy znajduje się wewnątrz obwarowań. W Rogach funkcje obronne pełniły głebokie fosy wypełnione wodą.
Obecnie w miejscu zamku i dworu znajduja się współczesne budynki gospodarcze.
zamkowy cypel otoczony fosą
widok na plateu
fosa
carrollus Wysłany: 13 Sty 2012 10:38
W takich miejscach lepiej jednak być w porze bezlistnej. (fot. listopad 2011)
hadessss Wysłany: 30 Gru 2018 11:20
wieś w powiecie krośnieńskim, w gminie Miejsce Piastowe
"Interesująco na tym tle wypada inna siedziba rycerska, a mianowicie dwór w Rogach koło Krosna. O jego wyglądzie dowiadujemy się przy okazji opisu dotyczącego podziału majątku pomiędzy Piotra, Jana, Mikołaja, Stanisława i Marcina Czarnockich13 w 1462 r. [...]. Wymieniono tutaj: kopiec (Kopiecz), otoczony rowem (fossam), na którym znajdowało się kilka budynków (np. stajnia, kuchnia, łaźnia), w tym dwie wieże – wielka (turris magna) i mała (turris parva). Mowa jest również o wielkim domu, który znajdował się za mostem prowadzącym do dworu (domus magna ante pontem). Opis powyższy zdaje się zatem wskazywać na istnienie w Rogach tzw. „wieży na kopcu” [...].
Zdaniem L. Kajzera to właśnie wieża mieszkalna stojąca na nasypie ziemnym, otoczona niekiedy niewielkim obwodem warownym, stanowiła jak się wydaje najbardziej charakterystyczną siedzibę wiejską polskiego średniowiecza [...]. Niestety, całość opisu jest na tyle nieprecyzyjna, że nie możemy z pewnością stwierdzić, czy wspomniana w kontekście udziału trzech ostatnich braci, biała izba z mieszkaniem i komnatą były częścią dużej wieży, czy też stanowiły część osobnego budynku. W tym pierwszym przypadku mielibyśmy niewątpliwie do czynienia z wieżą mieszkalną. Nic natomiast nie wiemy o funkcji mniejszej z wież. O dziwo, zainteresowanie tym obiektem znajdujemy już w opracowaniach pochodzących z końca XIX w., a mianowicie w Opisie powiatu krośnieńskiego ks. W. Sarny oraz inwentarzu zabytków powiatu krośnieńskiego autorstwa S. Tomkowicza, gdzie wspomniany został jako mały zamek z dwoma wieżami [...]. Więcej informacji na jego temat znalazło się w przypisie do części rękopisu S. Tomkowicza, opracowanym przez P. i T. Łopatkiewiczów, którzy również uznali ten obiekt za zamek, publikując równocześnie mapę katastralną z 1851 r., na której obiekt ten zidentyfikowano z nowożytnym, murowanym dworem usytuowanym na wyodrębnionym cyplu, otoczonym z trzech stron mokrą fosą i pojedynczym wałem, ok. 200 m na północ od kościoła parafialnego w Rogach.
Założenie to, będące śladem po wspomnianym kopcu z wieżami i fosą jest doskonale widoczne w terenie i dzisiaj. Całość, położona w dolinie Lubatówki osiąga, wraz z podmokłą fosą i dookolnym wałem, wymiary ok. 100×80 m, przy czym sam relikt kopca ma średnicę ok. 40 m. Niestety, obecnie stoją na nim budynki mieszkalny i gospodarczy wybudowane w latach 60. XX w. Stosunkowo niewielkie rozmiary obiektu, nawet przy założeniu częściowej erozji stokowej kopca, zadziwiają w kontekście liczby budynków mających się na nim znajdować. Nie wiadomo, czy były to niewielkie obiekty gospodarcze, czy też może doszło tutaj do jakiejś pomyłki wpisującego do akt grodzkich pisarza, co w świetle faktu, iż chodzi o zapis testamentowy, wydaje się jednak mało prawdopodobne."
Źródło: Curia cum Fortalicio alias Sz Thuyerdza: Późnośredniowieczne Rycerskie Dwory Rycerskie, Dwory Obronne w Ziemi Sanockiej - Perspektywy Badawcze, Kotowicz P. N., Skowroński P., str. 101-124 [w:] red. J. Garncarski, Zamki w Karpatach, Krosno 2014, str. 106-109
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
