Nowy Żmigród - zamek?

Dziedzicami miasta w XV w. byli jan h. Drużyna oraz Jan i Czesław z Wojczy h. Powała, a także według Długosza Jan i Jakub Sieniawa z Sieniawy. Ze Złotej Księgi wynika, że w Nowym Żmigrodzie 1438 r. istniał zamek, który wraz ze Żmigrodem otrzymał Przybysław.

Pertraktacje polsko-węgierskie doprowadziły do pokoju, który został zawarty 21 lutego 1475 r. Na podstawie układów wydano sobie jeńców, zwrócono zamki, np. w Nowym Żmigrodzie, wynagrodzono szkody i zawarto trzyletni rozejm.

W 1481 r. nastąpił podział dóbr żmigrodzkich - Mikołaj Stadnicki otrzymał połowę zamku.

Korzystając ze strony internetowej www.bazhum.muzhp.pl przedstawiamy artykuł Zbigniewa Perzanowskiego „Średniowieczny Żmigród” opublikowany w Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska w 1990 roku.

Trzecim niewątpliwie grodem leżącym już na terenie samego miasta był istniejący już dowodnie w XIV w. zamek obronny, ulokowany od strony północnej tuż obok kościoła parafialnego.

Niewątpliwie nietrudno było Bogoriom uzyskać taką zgodę od króla Kazimierza Wielkiego, zwłaszcza, że rozbudowywany zapewne w owym czasie przez swych właścicieli zamek mógł wraz z obwarowaniami przyległego miasta stać się bastionem regulującym dostęp od strony Węgier do leżących nad Wisłoką południowych terenów Małopolski.

Podkreślić trzeba, że obwarowania miejskie nie stanowiły jednej całości z zamkiem. Zamek żmigrodzki stanowił w stosunku do obwarowanego miasta osobną, obwiedzioną murami cytadelę, która – jak to miało miejsce w 1474 r. – musiały zdobywać osobno po uprzednim zajęciu miasta wojska węgierskie króla Macieja Korwina. Zajęcie miasta dokonało się burzliwą nocą po przystawieniu drabin do murów i wież miasta śpiącego bezpiecznie pod ich ochroną. Rozburzone mury zamku przez ostrzeliwanie artylerią zostały przez zwycięskich Węgrów rychło naprawione, a nawet przez wybudowanie nowych fos i innych urządzeń obronnych znacznie wzmocnione ze względu na zamiar stworzenia sobie z Żmigrodu przez wojska króla Macieja bazy wypadowej na Pogórze Małopolski.

Jak wyglądał Żmigród pod koniec XV wieku? Na wysokiej skarpie nad Wisłoką stał zamek z wieżą, obwiedziony murami. Oddzielone od zamku niewielkim co do szerokości obniżeniem terenu rozciągało się w kierunku południowym, wzdłuż tej samej skarpy miasto okolone murami. W murach zamkowych znajdowały się dwie bramy. Jedna większa „brona”, druga mniejsza, prawdopodobnie furta. Obok zamku, otaczając go prawdopodobnie półkolem od strony północno-wschodniej, rozciągało się „przygrodzie”. Sądzić należy, że było to nieliczne skupisko domów zamieszkałych przez ludność poddaną, stojącą na usługach zamku i jego załogi.

Zamek mieścił się na północ od miasta na wyraźnie uformowanym cyplu wznoszącym się nad dzisiejszą ulicą Krakowską i Basztową. Ta ostatnia jest to dawna droga wiodąca z północy do zamku i do miasta. Od niej do samego zamku wiodła dzisiejsza ulica Blicharska. Na południe od tej ulicy znajduje się wyraźne obniżenie terenu na kierunku wschód – zachód, stosunkowo dość wąskie (kilkanaście metrów). Tu zapewne przebiegła fosa zamkowa. Znacznie później została zajęta przez mieszkańców „przygrodzia” na tereny budowlane.