Jastkowice - grodzisko?

wieś w powiecie stalowowolskim, w gminie Pysznica

Całkiem przypadkiem znalazłem ciekawą dyskusje nt domniemanego grodziska w tej wsi. Pochodzi ona z serwisu http://www.pysznica.pl.
Pozwolę sobie w całości ją skopiować

Władysław Moskal

2009-10-05 23:45:23

Cz. 2, Wspominałem w "Księdze gości", ze nazwa wioski Jastkowice wywodzi się od imienia/nazwiska lokalnego wodza plemiennego. Zmarły już prof. K. Rymut, członek Polskiej Akademii Nauk, podaje, ze w 1212 odnotowano "nazwisko" Jaszko. To może wskazywać, ze także do Jaszka, lokalnego wodza plemienia/rodziny nalezało grodzisko i wioska. Stad powstała nazwa wioski, odnotowana w 1375 r jako Jaskowycze. Ksiądz profesor Wilhelm Gaj-Piotrowski, autor książki "Zanim powstała Stalowa Wola", na stronie 22 tej książki wspomina o grodziskach w Nisku, Zarzeczu, Wielowsi i Jastkowicach. Ksiądz Profesor z dużym zainteresowaniem przyjął moją informację o lokalizacji grodziska w Jastkowicach, ale wiek i zdrowie nie pozwalają mu już na wycieczki rowerowe, dzięki którym, zbierał kiedyś dane do swoich publikacji. Ksiądz Profesor wspomina w liście do mnie o "Łąkach Grodziskich" w Jastkowicach, które według mnie, były i jeszcze są, pomiędzy droga z Odmościa do grodziska i Bukowa. Chętnym do sprawdzenia dodatkowych danych o grodzisku, polecam; mapa.szukacz.pl, gdzie po wybraniu Zdjęcie SAT, poniżej "czarnej" Sadzonki, ukaże się zielona, okrągłą plama grodziska. Dużo interesujących danych na mapach, można znaleźć na; maps.geoportal.gov.pl, gdzie wały grodziska, jako nieużytki, okalają działkę nr 1360 [wg danych o charakterze katastralnym]. Skan mapy topograficznej, pokazuje zarys wałów i obniżenie przed walami, które może być pozostałością fosy. Duże powiększenie zdjęcia lotniczego z geoportalu, szczególnie zakończenia walu i pierwszych zabudowań, pozwala zobaczyć zarys wcześniej wspomnianych skrzyń. Dodam, ze etymologia nazw starych wiosek z grodziskami, jest bardzo interesująca. Zarzecze, mogło powstać od podanego przez prof. K. Rymuta imienia/nazwiska Zarzyc = mieszkający za rzeka. Chyba tak go zwali mieszkańcy Niska i stad grodzisko/wioska były Zarzyca, obecnie Zarzecze. Nazwa grodziska i wioski Wielowieś, mogą wg prof. K. Rymuta wywodzić się od starosłowiańskich imion Wielimir lub Wielisław, stad Wielima/Wiela wieś, obecnie Wielowieś. O wioskach Racławice i Charzewice już pisałem w Księdze gości. Nazwę Gorzyc można wiązać z imieniem/nazwiskiem Gorzych, odnotowanym w 1198 r. i ktoś o takim imieniu, mógł być założycielem wioski Gorzyce. Serdecznie pozdrawiam, Władysław.

Władysław Moskal

2009-10-05 23:47:35

Cz..1. Zdjęcia "Jastkowic z lotu ptaka" wykonane przez L.Barana, szczególnie zdjęcia nr. 2 i 3, według mnie, potwierdzają istnienie formy terenowej wykonanej ręką człowieka, a nie przez siły natury. Formę tą nazywam WAŁAMI, pozostałymi po grodzisku z VIII-XI wieku, ale zdaje sobie sprawę, że moja teza musi być potwierdzona badaniami archeologicznymi. Patrząc na zdjęcia, zachowane wały grodziska, okalają półkolistą działkę [kiedyś stała tam wieża triangulacyjna], leżącą na końcu drogi od Odmoscia. Grodzisko to znajduje się pomiędzy Sadzonka i rzeka Bukowa, a drogą biegnącą brzegiem Sadzonki, może biec wzdłuż fosy, która kiedyś okalała grodzisko od strony północnej. Według mnie, wały są pozostałością po grodzisku typu pierścieniowatego z wklęsłą częścią wewnętrzną. Pojedynczy wal grodziska, jest chyba typu skrzyniowego, gdzie skrzynie z bali długości +/- 20 i 6 metrów były wypełniane i obsypywane ziemia. Pamiętam, że wały w 1960 roku, miały około 3 metrów wysokości, wiec mogły być 2-3 poziomy skrzyń. Kopie zdjęć i innych dostępnych map dołączyłem do listu-zgłoszenia, który wysłałem pod koniec września 2009 r do mgr Dominika Komady, Kierownika Delegatury Ochrony Zabytków Urzędu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu. Kierownik Delegatury ma możliwości sprawdzić "archeologicznie" moje sugestie. Kopie listu-zgłoszenia wysłałem także do Marszałka Województwa - Pana Zygmunta Cholewinskiego. Być może ziemie z południowej części wałów grodziska, około 250 lat temu użyto do budowy grobli młyńskiej, spiętrzającej wodę dla młyna istniejącego kiedyś na drugim brzegu Bukowej, przy drodze z Paleni do jastkowskiego mostu. Mogło to być także grodzisko podkowiaste [podobne do zbadanego grodziska Wielowieś-Tarnobrzeg], gdzie zamiast wałów, wykorzystano do celów obronnych, koryto Bukowej. Zatem właściciele gospodarstw na obrzeżeniu grodziska, mogą spać spokojnie. Nie można obecnie podważać lokalizacji ich gospodarstw, skoro nikt nie wiedział o istnieniu grodziska w tym miejscu. Jak mogło wyglądać jastkowskie grodzisko można zobaczyć tutaj; http://archaios.w.interia.pl/ Serdecznie pozdrawiam, Władysław

Władysław Moskal

2011-01-12 07:18:27

Grodzisko cz. 1 Staszku, dziękuje za Twój wpis, bo myślałem, ze nikogo nie interesują pozostałości po domniemanym grodzisku w Jastkowicach. O grodzisku w Jastkowicach wspomina Ksiądz Profesor Wilhelm Gaj-Piotrowski na stronie 22 jego książki "Zanim powstała Stalowa Wola". Także archeolodzy jak A.Kwolek, M. Zylandowa, A.Kunysz, S.Kuras i J. Potocki przytaczają wyniki badan w pobliskim rejonie lub Jastkowicach. Z listu od Księdza Profesora wiem, ze mimo 87 lat przymierza się " do zwięzłego opracowania początków Jastkowic, jako jednej z najstarszych miejscowości nad Dolnym Sanem".Wierze, ze to opracowanie jak i inne prace Księdza profesora, będzie poparte ważnymi dokumentami historycznymi. Kiedy na mapach Google zobaczyłem okrągłą, zielona plamę [mapy te już zostały obecnie zmienione na bardziej szczegółowe mapy satelitarne], sprawdziłem ja na mapie katastralnej Jastkowic i po konsultacji z interpretatorami map satelitarnych z USA oraz porównaniu do map/zdjęć już zbadanych archeologicznie grodzisk w Polsce, powiadomiłem w 2008 r. Muzeum w Stalowej Woli i prof. A.Buko o domniemanym grodzisku w Jastkowicach. Zostałem skierowany do archeologa dr M.Florka, który nie wykazał zainteresowania tym miejscem, twierdząc, ze "wygląda mi to bardziej na fragment starorzecza bądź zarośnięte oczko wodne; tym niemniej, ponieważ w archeologii nic nie jest pewne, postaram się w najbliższym czasie jeszcze raz obejrzeć to miejsce". Dr M. Florek w swojej pracy z 2000 r. "Rozpoznanie grodzisk na terenie województwa podkarpackiego" nie wymienia domniemanego grodziska w Jastkowicach, co nie oznacza, ze takowe nie może istnieć.

Władysław Moskal

2011-01-12 07:19:37

Grodzisko cz. 2 Kiedy nie otrzymałem dalszych informacji od dr M. Florka, nawiązałem w 2009 r. kontakt z archeologiem z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Tarnobrzegu i napisałem list w tej sprawie do Pana Zygmunta Cholewińskiego, Marszałka Województwa Podkarpackiego. Mój list z mapami i zdjęciami satelitarnymi do Marszałka Województwa, został przekazany do prof. S. Kadrowa, do Uniwersytetu Rzeszowskiego, ale nie otrzymałem żadnej odpowiedzi w tej sprawie z Uniwersytetu. Drugi list spowodował, ze Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków - Delegatura w Tarnobrzegu, przeprowadził 09.10.2009 wizje terenowa i "nie udało się potwierdzić sugestii dotyczących istnienia w Jastkowicach w miejscach przedstawionych na fotografiach, pozostałości wczesnośredniowiecznego grodziska. Widoczne formy terenu stanowią pozostałość, obecnie wyschniętego, starorzecza rzeki Bukowa. Bez względu na wyniki powyższych poszukiwań, na wiosnę przyszłego roku tut. Urząd przeprowadzi dodatkowe badania powierzchniowe, w celu ostatecznej weryfikacji Pana sugestii. Ze względu na rodzaj roślinności - wysokie trawy, w tym roku nie będzie możliwe przeprowadzenie dokładniejszych badan. O wynikach poszukiwań poinformujemy Pana droga elektroniczna." Niestety, nie mam żadnych informacji o wynikach poszukiwań z 2010.r.

Władysław Moskal

2011-01-12 07:22:26

Grodzisko cz.3 Dodam, ze sugestie nauczycieli historii ze Szkoły w Jastkowicach o lokalizacji grodziska nad potoczkiem w rejonie gospodarstw Sikory i Ozgi [pomiędzy mostem na Bukowej do Chłopskiej Woli i walem przeciwpowodziowym], według mnie są mało prawdopodobne, bo kiedyś to miejsce byłoby w strefie zalewowej Sanu, wiec mogło być niedostępne w potrzebie, przy podwyższonym poziomie wód Sanu. To samo dotyczy niewielkiego podwyższenia terenu, na którym leży tartak Hlawaczow. Kiedyś to miejsce zwano Dąbie [chyba rosły tam duże, stare dęby], a grunty leżące za młynem/tartakiem Hlawaczów na obu brzegach Bukowej, zwano Zadąbiem. Pozostałe resztki walów domniemanego grodziska w jastkowskim Odmościu, są zbyt regularnie owalne, aby mogły powstać droga naturalna. Trudno mi wytłumaczyć, dlaczego Bukowa najpierw naniosła tak piasek, a później go częściowo wymyła. Zresztą rzeka szerokość 30-50 metrów nie może doprowadzić do zawirowania i pozostawienia starorzecza o średnicy 50 metrów w terenie piaszczystym. Takie zakola mogą tworzyć tylko rzeki w terenie skalistym, gdzie szybki prąd wody przenosi żwir skalny, który żłobi w skalnym brzegu regularne zakola. Dokumenty historyczne wskazują na istnienie młyna przy drodze z Paleni do Jastkowic na lewym brzegu Bukowej, zatem część wałów grodziska, mogla zostać wykorzystana do sypania grobli spiętrzającej wodę dla tego młyna na prawym brzegu Bukowej. Pozdrawiam, Władysław