Basznia Dolna

Współcześnie ślady czasów Jana Sobieskiego na terenie Baszni Dolnej możemy odnaleźć, obok kamiennego krzyża, także na dawnym cerkwisku, położonym w obronnym miejscu, na wysokim brzegu szerokiej doliny Smolinki. Istnieją tu obok siebie miejsca po starej cerkwi (ob. teren ośrodka zdrowia) i po świątyni wzniesionej w 1904 roku, która uległa rozbiórce po II wojnie światowej.

„Basznia”, to tyle co wieża, baszta. Już więc sama nazwa wsi każe zastanowić się nad jej przeszłością, w której nie brakuje akcentów wojennych. Znakomici regionaliści pierwszych powojennych dziesięcioleci: Włodzimierz Czarnecki i Konstanty Kopf, wiązali nazwę wsi z „(...) istniejącymi tu ponoć niegdyś obwarowaniami przeciw Tatarom”. Badacze architektury militarnej wiążą nieokreślone umocnienia w Baszni z okresem nowożytnym (XVI w.). Wydaje się jednak, że geneza nazwy, jak i samej wsi posiada wcześniejsze, jeszcze średniowieczne korzenie (wzmiankowana źródłowa z 1444r.). Nie znaczy to jednak, że w okresie najazdów tatarskich osada nie odegrała militarnej roli.