Trzcinica k/Jasła

wieś w powiecie jasielskim, w gminie Jasło

Trzcinica znana jest z wykopalisk archeologicznych. Badacze odkryli tu najstarsze w Polsce,silnie ufortyfikowane osady z początków epoki brązu ludności grupy pleszowskiej kultury mierzanowickiej, pierwszą po północnej stronie Karpat obronną osadę zakarpackiej ludności kultury Otomani (Füzesabony). Znajduje się tu monumentalne grodzisko wczesnośredniowieczne zwane lokalnie "Wały", najstarszy gród słowiański i najlepiej do dziś zachowany obiekt obronny z tego okresu w Małopolsce. Znaleziono tu ok. 150 tysięcy różnego rodzaju zabytków, w większości dotąd nieznanych w Polsce, często unikalnych w skali europejskiej. Odkrycia te w zupełnie nowym świetle stawiają początki epoki brązu w tej części Europy, a także zmieniają wiele poglądów dotyczących wczesnego średniowiecza.
W Trzcinicy powstaje skansen archeologiczny – drugi Biskupin, jako oddział Muzeum Podkarpackiego w Krośnie.

------------------------------------------------------------
TRZCINICA - KARPACKA TROJA
26.04.2001 r. otwarto w Muzeum Archeologicznym w Krakowie nową wystawę czasową, która prezentuje wyniki długoletnich (1991-1998) badań wykopaliskowych na wielkim grodzisku wczesnośredniowiecznym w Trzcinicy, gm. Jasło. Badania te, prowadzone przez mgr Jana Gancarskiego (obecnie Dyrektora Muzeum Podkarpackiego w Krośnie), doprowadziły do sensacyjnych odkryć, które stały się powszechnie znane w środowisku archeologicznym w Polsce.

W miejscowości Trzcinica, położonej niedaleko Jasła, na ogromnym cyplu wysoczyznowym górującym nad doliną Ropy (przewyższenie do 30 m), znajdują się potężne, doskonale do dziś widoczne systemy dawnych obwarowań. Masywne wały obronne, o wysokości dochodzącej jeszcze dzisiaj do 10 metrów, okalają obszerny majdan; trzy kolejne wały, wraz z fosami, zamykają łącznie broniony obszar o powierzchni 3,5 hektara. W okresie wczesnego średniowiecza istniało tu silnie ufortyfikowane grodzisko, stanowiące ośrodek lokalnej władzy, jeden z najsilniejszych pomiędzy Krakowem a Przemyślem. Było to jedno z najstarszych i najpotężniejszych grodzisk w Małopolsce.
Stanowisko w Trzcinicy, jako wczesnośredniowieczny gród słowiański, od dawna cieszyło się zainteresowaniem archeologów: pierwsze prace wykopaliskowe prowadzono tu już przed I Wojną Światową, a później w latach 1957 (A. Żaki) i 1962 (A. Kunysz). Wykrycie wśród wydobytych materiałów zabytków pochodzących z początków epoki brązu spowodowało, że w latach 90-tych podjęto dalsze badania wykopaliskowe. Doprowadziły one do rewelacyjnych odkryć, na podstawie których omawiane stanowisko nazwano "Troją północy". W świetle dotychczasowych ustaleń historia tego miejsca przedstawia się następująco:
W początkach epoki brązu (ok. 2100 lat p.n.e.) przybyła tu ludność przypisywana przez archeologów tzw. grupie pleszowskiej kultury mierzanowickiej i - korzystając z wyjątkowo dogodnych warunków - założyła silnie ufortyfikowane osiedle o powierzchni ok. 60 arów. Było ono bronione stromizną stoków, wałem ziemnym o szerokości 2,5 m, zabezpieczonym z obu stron ścianami z drewna i tkwiącą w nim palisadą. Z tej fazy istnienia osady pochodzi ok. 30 tys. zabytków (ceramika, narzędzia kamienne i krzemienne, wyroby z kości i rogu). Wśród zabytków spotkać można małe figurki zwierzęce wykonane z gliny i gliniane modele kół wozów (z wózka kultowego lub zabawki), co interpretowane jest jako dowód wpływów kulturowych docierających tu zza Karpat, gdzie (na terenie dzisiejszej Słowacji, Węgier i Rumunii) rozwijała się tzw. kultura Otomani-Fűzesabony, najbardziej wówczas rozwinięta cywilizacyjnie kultura Kotliny Karpackiej, znana z potężnych osad obronnych, metalurgii brązu i kontaktów ze światem śródziemnomorskim. Jej to właśnie przedstawiciele przybyli ok. r. 1600 p.n.e. na teren dorzecza Wisłoki i opanowali istniejącą w Trzcinicy osadę. Wzmocniono i rozbudowano fortyfikacje, wybudowano drogę dojazdową, osadę powiększono do powierzchni 2 hektarów, zamykając teren od strony cypla fosą i wałem. Bogactwo znalezisk z tej fazy istnienia osady, dobry stan zachowania konstrukcji obronnych i czytelne warstwy osadnicze pozwalają na rekonstrukcję osiedla i sposobu życia jego mieszkańców. Koniec istnienia tego osiedla można datować na podstawie badań wykopaliskowych na czasy ok. 1300 p.n.e. Dla archeologów odkrycia w Trzcinicy są ważne, ponieważ dostarczają nowych informacji o początkach epoki brązu w tej części Europy, uściślają datowanie podobnych odkryć i pozwalają powiązać ze sobą wydarzenia zachodzące wówczas po obu stronach Karpat.
Po upadku osad z epoki brązu miejsce to pozostawało nie zasiedlone do czasów wczesnego średniowiecza. Pod koniec VIII wieku, ok. 770-780 roku, przybyli tu Słowianie, którzy w miejscu starych konstrukcji obronnych zbudowali potężne grodzisko o powierzchni przekraczającej 3 ha, składające się z otoczonego wałem majdanu i trzech dalszych pierścieni wałów i fos. Gród ten, będący być może siedzibą lokalnego władcy, pełnił ważną rolę jako fortalicja pograniczna, która ze względów na swą wielkość dawała również okolicznej ludności schronienie podczas wrogich napadów, o których mogą świadczyć ślady kilku pożarów.
Opracowano na podstawie materiałów dostarczonych przez Muzeum Podkarpackie w Krośnie (źr: http://www.ma.krakow.pl/wystawy/troja)

lokalizacja grodziska

Widok na "Wały Królewskie" od południa. Fot. J. Gancarski

Widok na najwyższy wał grodziska wczesnośredniowiecznego. Fot. J. Gancarski

grodzisko z lotu ptaka, źr: wikipedia