W mieście znajdował sie wybudowany w XVI wieku, murowany dwór obronny zwany "Kocim Zamkiem". Obiekt doczekał się opracowania: • Barbara Bosak, Antoni Bosak: „Koci Zamek” - nieznany dwór obronny w Jaśle. Niestety nie posiadam jakichkolwiek innych informacji na temat tego dworu.

Niezwykłe odkrycie archeologów w Jaśle. Znaleźli Koci Zamek z XV wieku

Odkrycie w Jaśle zaskoczyło archeologów. Chcieli udokumentować pozostałości muru synagogi sprzed 100 lat, a odkryli Koci Zamek z XV wieku.

W centrum Jasła dobiegają końca prace archeologów z Muzeum Podkarpackiego w Krośnie.

- Znaleźliśmy pozostałości po dworze obronnym, który funkcjonował w tym miejscu., tzw. Kocim Zamku – mówi Piotr Szmyd, archeolog z Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. - Widoczne są piwnice, jak też pozostałości po dworze obronnym, a także to, czego pierwotnie się spodziewaliśmy, czyli mur będący pozostałością po synagodze. Gmina żydowska, która kupiła ten teren wykorzystała prawdopodobnie zarówno budulec jak i ścianę działową muru obronnego budując mur fundamentowy – podkreśla Szmyd.

Znaleziono też fragmenty ceramiki i kilka monet, które zostaną zbadane przez archeologów.

Wyjątkowo cenne odkrycie

Wstępnie oceniono, że odkryte ślady dworu pochodzą z XV lub XVI wieku.

– Ale po dokładnych badaniach może się okazać, że datowanie trzeba będzie cofnąć – dodaje Szmyd.

Koci Zamek to, jak dotąd jedyne odkryte miejsce w Jaśle dokumentujące odległą przeszłość miasta. Badaniem jego historii od lat zajmowali się Barbara i Andrzej Bosakowie, historycy sztuki.

– Wygląd budynku nie został uwieczniony na rycinach czy fotografiach, można go odnaleźć w przedstawieniach pokazujących panoramiczne widoki miasta - czytamy w opracowaniu naukowych Bosaków.

Znajdujmy tam też cytowany ze źródeł historycznych opis:

(…) był to ogromny budynek o trzech frontach (…) dużą przestrzeń od ulicy zajmowała stajnia z wozownią, drewutnią, chlewami i kurnikiem (…) Koci Zamek stał na poziomie ulicy i całego miasta, ale od strony zachodniej wznosił się na skarpie.

Koci Zamek, podobnie jak istniejący w Bieczu, mógł pełnić rolę tzw. "Grodu”, czyli miejsca sprawowania sądów grodzkich i przechowywania akt. Sto lat temu dwór został sprzedany gminie żydowskiej, jako nienadający się do zamieszkania i rozebrany. Na jego miejsce postawiono synagogę, która z kolei zniszczona została przez Niemców podczas II wojny św.

Dlaczego "koci”?

Prawdopodobnie nazwa wzięła się od odbywających się tam praktyk religijnych kalwinistów. Joachim Lubomirski, pierwszy starosta jasielski niegrodowy, był wyznawcą kalwinizmu, a Jasło stało się w tym czasie jednym z głównych ośrodków kalwińskiego dystryktu. Starosta użyczał rezydencję swoim współbraciom.

Po zwycięstwie kontrreformacji (w drugiej połowie XVI wieku prąd w Kościele katolickim zwalczający reformację w celu odbudowy własnej potęgi oraz politycznych, gospodarczych i kulturalnych wpływów) innowierców nazywano “kacerzami” lub wyznawcami “kociej wiary”. Zamek, w którym odbywały się praktyki religijne kalwinistów nazwano więc kocim.

Co dalej z niezwykłym odkryciem?

Koci Zamek znajduje się przy ul. Jagiełły, w miejscu, gdzie stała kiedyś restauracja "Panorama". Na bazie starego, rozbudowanego teraz budynku powstanie galeria handlowa z częścią restauracyjną i tarasem widokowym.

- Trwają rozmowy dotyczące eksponowania części dworu i synagogi z inwestorem – mówi Szmyd. - Nie ma jednak jeszcze ostatecznych uzgodnień.

Archeolodzy w Jaśle odkryli Koci zamek

autor: Ewa Wawro, foto: Marek Dybaś
źr: http://www.nowiny24.pl 11-08-2010

Sensacyjne odkrycie archeologów. Znaleziono Koci Zamek sprzed 600 lat
Dlaczego koci? Joachim Lubomirski, pierwszy starosta jasielski niegrodowy, był wyznawcą kalwinizmu, czyli „kociej wiary”. Stąd budynek, który niegdyś był siedzibą sądu grodzkiego i zarazem miejskim archiwum, nazwano kocim.

Ślady po Kocim Zamku odkryto w samym centrum Jasła, przy ul. Jagiełly. Prowadzono tam badania archeologiczne w celu udokumentowania pozostałości po synagodze sprzed stu lat. Okazało się jednak, że synagoga została zbudowana na fundamentach inne go budynku, przypuszczalnie z XV lub XVI wieku.

- Znaleźliśmy pozostałości po dworze obronnym, który funkcjonował w tym miejscu -informuje Piotr Szmyd, archeolog z Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. – Są tutaj widoczne pozostałości po dworze obronnym, w tym po murach, oraz mur będący pozostałością po synagodze. Gmina żydowska, która kupiła ten teren, wykorzystała prawdopodobnie zarówno budulec jak i ścianę działową muru obronnego budując mur fundamentowy.

Informacje o Kocim Zamku można znaleźć w „Opisie powiatu jasielskiego” ks. Sarny. XIX-wieczne plany i szkice pokazują kształt i wymiary budowli. Dwór miał podstawę kwadratu o boku długości około 18,5 metra. W narożach korpusu budynku były kwadratowe alkierze, również kwadratowe, o boku długości 5 m. Zamek miał zwartą, prostą bryłę i wtapiał się w brzeg skarpy.

Uwagę zwraca obszerna sień, która mogła pełnić funkcje publiczne i administracyjne, co pozwala przypuszczać, że zamek był miejscem urzędowania starostów jasielskich. Mógł też służyć za skarbiec i archiwum, gdyż był jedynym murowanym gmachem w średniowiecznym Jaśle.

W miejscu, w którym odkryto mury Kociego Zamku, ma powstać galeria handlowa. Obecnie trwają rozmowy dotyczące eksponowania części dworu i synagogi. Odkrycie ma zostać włączone przez inwestora w koncepcję zagospodarowania terenu. Nie ma jednak jeszcze ostatecznych uzgodnień.

Fot. terazJaslo.pl / Damian Palar

autor: Krzysztof Rokosz,
Super Nowości 12 sierpnia 2010

Zdjęcia autorstwa Kamila Sokołowskiego, z serwisu: http://www.jaslo4u.pl, z dn. http://www.jaslo4u.pl