Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Nie wiadomo dokładnie, kiedy zostały wzniesione mury średniowiecznego zamku. Gród kasztelański, wzmiankowany w bulli papieskiej Hadriana IV już w 1155, został ostatecznie przekazany przez Henryka Probusa, na mocy testamentu z 1290, biskupom wrocławskim. Tym samym zakończył się wieloletni lokalny spór Probusa z biskupem Tomaszem II o te dobra. W 1810 na skutek sekularyzacji miasto i zamek przeszły na własność państwa. Po zakończeniu konfliktu odbudowano zamek na planie poprzednika, a główne prace budowlane prowadzone były w latach 1341–1376, za czasów biskupa Przecława z Pogorzeli. Budowla, z powodu mieszczącego się tam skarbca biskupów, była wielokrotnie atakowana, głównie przez husytów i zbrojnie sprawdzała się w walce. W latach 1484–1485 warownię rozbudował Jan IV Roth w stylu późnego gotyku, kładąc nacisk na modernizację systemu obronnego. Kolejną zmianę przyniosły lata 1585–1596, kiedy to biskup Andrzej Jerin przekształcił średniowieczny zamek w renesansową rezydencję. Zrujnowany wojną trzydziestoletnią został odbudowany w latach 1625–1665 przez Karola Ferdynanda Wazę. Kolejne innowacje zamek zawdzięczał Ludwikowi Franciszkowi Neuburgowi. Za jego bytności w Otmuchowie powstało w zachodniej części skrzydło mieszkalne oraz nowy budynek zwany dolnym zamkiem (1706–1707). W początkowej fazie wojny śląskiej w 1741 budowla uległa zniszczeniu od północnej oraz zachodniej strony; została wprawdzie odbudowana, jednak tylko częściowo, i pełniła od tej pory jedynie funkcję administracyjną. Biskup wyprowadził się z miasta przejętego przez Prusy. Po wprowadzeniu w życie sekularyzacji zamek stał się własnością Hohenzollernów, którzy darowali go, za zasługi dla państwa pruskiego, Wilhelmowi von Humboldtowi (1830). Nowy właściciel zamieszkał w dolnym zamku i polecił rozbiórkę południowej oraz zachodniej części warowni, by uzyskany budulec przeznaczyć na renowację najlepiej zachowanego północnego skrzydła. W miejscu powstałej wolnej przestrzeni założono ogród. W 1929 zamek przeszedł na własność gminy Otmuchów, sprzedany przez prawnuka Wilhelma – Bernarda von Humboldta-Dachroedoena.
Warownia zbudowana na granitowym wzniesieniu (225 m n.p.m.) góruje nad okolicą. Pierwotny średniowieczny zamek mieścił się tam, gdzie obecnie znajduje się wschodnia część północnego skrzydła budowli. Był to budynek trójdzielny na planie prostokąta o wymiarach 11,5 x 22 m. Z tego samego okresu pochodzi, zachowana do dziś, wysoka czworoboczna wieża zwieńczona machikułami. Całość połączona była murami obronnymi i otoczona fosą. Północną ścianę wieży zdobił herb biskupa Jerina w otoczeniu Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty. Wewnątrz zachowały się pomieszczenia dla skazańców i więźniów. W ramach przebudowy zamek zyskał strzelnice do obrony artyleryjskiej, basteje i nową szyję bramną. W XVI w. dobudowano zachodnie i południowe skrzydła z arkadowymi krużgankami, a tym samym zamknięto wewnętrzny dziedziniec. Zamkowe pomieszczenia urządzono w stylu renesansowym, wykonano portale ozdobione motywami roślinnymi i zwierzęcymi w technice sgraffitowej. Zachowały się fragmenty renesansowego stropu z przełomu XVI i XVII w. z profilowanymi belkami pokrytymi malowidłami kwiatowymi. Kolejne przebudowy w okresie baroku zmieniły wygląd zamku. Przede wszystkim zmieniono wystrój komnat, powiększono okna, dobudowano wewnętrzną klatkę schodową, a na zewnątrz, od strony dziedzińca, kolisty pawilon wejściowy z szerokimi, łagodnie wznoszącymi się schodami, umożliwiającymi wnoszenie biskupa w lektyce (tzw. końskie schody). Stara, głęboka studnia zbudowana na dziedzińcu zyskała w XIX w. obudowę przypominającą altankę. Zachowane zabudowania są niewielką częścią pierwotnego założenia.
plan zamku wg. G.Grundmanna,1982
miasto i zamek w połowie XVIII wieku
zamek w połowie XIX wieku
zamek na początku XX wieku
lata 60-te XX wieku
Burzliwe dzieje zamku w Otmuchowie
Początki Otmuchowa można wiązać z długotrwałą rywalizacją polsko-czeską na Śląsku, ciągnącą się od około 990 r., gdy kraina ta została przyłączona do Polski
W maju 1096 r. książę czeski Brzetysław II wtargnął poprzez Kotlinę Kłodzką na Śląsk, zdobywając i niszcząc całkowicie polski gród pograniczny w Bardzie. Dążąc do stworzenia trwałego przyczółka na przedpolu Sudetów, książę czeski zbudował wówczas potężny gród w Kamieńcu Ząbkowickim, usytuowany mad Nysą Kłodzką, na przedpolu "bramy" oddzielającej pasma górskie zamykające od północy Kotlinę Kłodzką. Strategiczną przeciwwagę dla czeskiego grodu w Kamieńcu stanowił polski gród kasztelański w Otmuchowie, strzegący przeprawy przez Nysę Kłodzką w miejscu, w którym rzekę tę przekraczał stary podsudecki szlak komunikacyjny, łączący się ze szlakiem prowadzącym z Krakowa przez Kłodzko i Nachod do Pragi.
Gród kasztelański w Otmuchowie
Przed połową XII w. któryś z władców piastowskich, najprawdopodobniej Bolesław Krzywousty, nadał kasztelanię otmuchowską biskupstwu wrocławskiemu. Nadanie to mogło mieć na celu dodatkowe zabezpieczenie granicy ustalonej na mocy zawartego w 1137 r. pokoju kłodzkiego: ewentualnemu napastnikowi groziły kościelne kary ekskomuniki (wykluczenie ze wspólnoty wiernych) i interdyktu (zakaz świadczenia posług religijnych), posiadające w tamtych czasach realną moc odstraszającą.
Przypuszczalnie już w drugiej połowie XII w. biskupi wrocławscy rozpoczęli wielką akcję kolonizacyjną, mającą na celu pomnożenie dochodów z terenu kasztelanii otmuchowskiej, a także powiększenie jej zasiedlonego obszaru. Akcja ta polegała na zakładaniu nowych osad na prawie zachodnim oraz przenoszeniu osad już istniejących na prawo zachodnie, uwalniające ludność od ciężarów prawa książęcego i umożliwiające rozwinięcie bardziej efektywnych form gospodarowania. Postępy akcji kolonizacyjnej szły w parze ze stopniowym uniezależnianiem się władztwa biskupiego w kasztelanii otmuchowskiej od władzy książęcej. Było to związane z zapoczątkowaną w XII w. ogólną emancypacją struktur kościelnych od władzy świeckiej.
Dążenia biskupów wrocławskich stanowiły tło niejednego konfliktu z książętami śląskimi, którym podlegała biskupia kasztelania otmuchowska. Najbardziej dramatyczny spór tego rodzaju toczył się w latach 80. XIII w. pomiędzy biskupem Tomaszem II, a księciem wrocławskim Henrykiem IV Probusem. Spór ten przybrał z czasem charakter otwartej wojny domowej. Wiosną 1284 r. zagrożony ze strony księcia biskup schronił się za umocnieniami zamku czy grodu (castrum) w Otmuchowie. 16 kwietnia 1285 r. książę zdobył castrum, korzystając zapewne z nieobecności biskupa, i osadził tutaj swojego kasztelana o imieniu Kępka (Campca). Na początku maja 1287 r. książę nakazał całkowite zburzenie castrum. W zburzeniu warowni uczestniczyli, oprócz samego Probusa i jego bratanków, m. in. landgraf turyński Fryderyk, wójt dzierżoniowski Konrad oraz Henryk z Łagowa.
Siedziba biskupów
W 1347 r., pod rządami biskupa Przecława Pogorzeli, leżące u stóp zamku miasto Otmuchów zostało przeniesione na prawo niemieckie. Wydany wówczas dokument lokacyjny przewidywał również otoczenie miasta fosami. Przed 1369 r., za sprawą tegoż biskupa Przecława, otoczono Otmuchów doskonalszymi fortyfikacjami w postaci murów miejskich. Fortyfikacje te były sprzężone z miejscowym zamkiem biskupim, spełniającym rolę cytadeli.
W styczniu 1418 r. Otmuchów stał się miejscem wyświęcenia kolejnego biskupa wrocławskiego, Konrada, księcia z oleśnickiej linii Piastów. Początek pontyfikatu tego hierarchy zbiegł się w czasie z wybuchem rewolucji husyckiej w Czechach (1419 r.). Fortyfikacje miejskie Otmuchowa były już w XV w. przestarzałe i miasto stanowiło łup dla husytów, którzy zajęli je po raz pierwszy w marcu 1428 r., stoczywszy przedtem pod Nysą zwycięską bitwę z koalicyjnymi wojskami śląskimi. Najeźdźcy splądrowali i spalili wówczas większą część miasta oraz okoliczne wsie, po czym się wycofali.
W 1430 r. husyci ponownie uderzyli na Otmuchów, zdobywając tym razem, w dniu 20 listopada, również zamek biskupi. Dowodzący obroną zamku Mikołaj Zedlitz z Olszanicy (niem. von Alzenau) postanowił kapitulować, wystraszony ostrzeliwaniem warowni z dział lub powodowany przychylnością dla husytów. Łupem zdobywców padły wówczas m. in. liczne kosztowności kościelne, zwiezione z rozkazu biskupa Konrada z okolicznych świątyń na zamek otmuchowski dla większego bezpieczeństwa.
Opanowany przez husytów zamek otmuchowski stał się na szereg lat jedną z ich głównych baz operacyjnych na Śląsku. Załoga husycka przeprowadzała z Otmuchowa wypady w głąb Śląska oraz ściągała regularną kontrybucję od mieszkańców okolicznych wsi, wykupujących się w ten sposób od rabunków i podpaleń. W grudniu 1434 r. ułożono się, że husyci zwrócą biskupi zamek 2 lutego 1435 r. w zamian za wypuszczenie wszystkich jeńców i zapłacenie okupu w wysokości 1100 kóp groszy praskich.
Otmuchów dotkliwie ucierpiał także podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W 1621 r. splądrowały go wojska margrabiego Jerzego Hohenzollerna, który po klęsce protestantów czeskich na Białej Górze koło Pragi (1620 r.) próbował jeszcze kontynuować walkę przeciwko cesarzowi, przekształcając biskupie księstwo nyskie w swoją bazę operacyjną. W 1627 r. dały się miastu we znaki katolickie wojska Albrechta Wallensteina, rabując oraz obciążając mieszczan kontrybucjami i kosztami kwaterunku. W 1639 r. zamek otmuchowski wpadł w ręce Szwedów. W październiku 1646 r. zamkiem oraz zgromadzonymi w nim zapasami zawładnęły ponownie wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Arvida Wittenberga.
Ostatni bój o zamek
W połowie XVIII w. zamek otmuchowski i sprzężone z nim fortyfikacje miejskie były już od dawna militarnie przestarzałe. Przypadek sprawił jednak, że okazały się one przydatne dla celów obronnych jeszcze w okresie pierwszej wojny śląskiej (1740-1742). 9 stycznia 1741 r. zmierzające w kierunku Nysy wojska pruskie pod dowództwem feldmarszałka Kurta Christopha von Schwerina natknęły się pod Otmuchowem na stosunkowo niewielkie siły austriackie: 400 dragonów, pięć kompanii grenadierów. Austriacy, jak się wydaje, pierwotnie nie zamierzali pozostawać długo w Otmuchowie; zależało im jedynie na utrzymaniu miejscowej przeprawy przez Nysę Kłodzką do czasu, aż wycofa się ich kawaleria wysunięta w kierunku nieprzyjaciela. Prusacy odcięli jednak austriacką piechotę od kamiennego mostu na Nysie Kłodzkiej, zmuszając ją w ten sposób do obrony na terenie Otmuchowa.
Austriacy bronili się na zamku otmuchowskim do 12 stycznia 1741 r., odpowiadając ogniem piechoty na ostrzał z karabinów i dział polowych. Poddali się dopiero po nadejściu ciężkiej artylerii pruskiej, w ślad za którą zjawił się także sam król pruski Fryderyk II.
Po przyłączeniu Śląska do Prus biskupi wrocławscy zachowali swoje posiadłości w rejonie Otmuchowa i Nysy. W 1810 r., wraz z wejściem w życie ustawy o sekularyzacji dóbr kościelnych w Prusach, dotychczasowe posiadłości biskupie przeszły na własność państwa.
autor: Zbigniew Bereszyński
Źródło: Gazeta Wyborcza Opole 2009-08-09
Zamek otmuchowski - widok od strony miasta
Zamek w Otmuchowie - widok z dziedzińca
spinnaker Wysłany: 05 Sty 2013 9:58
Lipiec 2012. Obecnie znajduje się w nim hotel oraz restauracja. Tubylcy często organizują w nim wesela.
carrollus Wysłany: 09 Mar 2013 9:18
To bardzo przyjazny zamek. Parkujemy praktycznie pod bramą, lub gdziekolwiek w mieście i to za darmo.(fot. marzec 2013).
Widok od strony dworca PKS
Widok od strony miasta
Takie tam na zoomie..
Fosa
Basteja
Brama
Zamek
giekaa Wysłany: 07 Wrz 2019 21:21
Kwiecień' 2018
czerwiec 2020
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
