Kolnica

(Lichtenberg) – wieś w powiecie brzeskim, w gminie Grodków

Dokumenty wzmiankują istnienie we wsi, w średniowieczu na wzgórzu Kahleta zamku (tuż obok obecnej drogi Nysa – Wrocław, w południowo – zachodniej części wioski) - jednak obecnie nie zachowały się żadne ślady jego istnienia. Nieznany jest jego wygląd, ale wielce możliwe, że jak większość tego typu majątków składał się z wieży mieszkalnej, muru i wieży bramnej, bądź bocznej. W wielu średniowiecznych dokumentach pojawiają się wzmianki na jego temat. Pierwsze prace archeologiczne i badania na terenie wzgórza prowadzono przed II wojną światową. Po wojnie zostały one zaniechane, jednak pagórek znajduje się obecnie na wykazie stanowisk archeologicznych usytuowanych na terenie gminy Grodków. Warownia mogła powstać już za czasów Henryka IV Probusa (ok. 1288 roku). Z kolei w 1293 roku właścicielem zamku i wioski stał się Urlich von Luthenburch, kolejnym był rycerz von Reichensten. W następnych latach wioska i zamek należały prawdopodobnie do klasztoru w Kamieńcu Ząbkowickim, a później przypadły w ręce rycerza Hentschela Czernik. Prawdopodobnie pod koniec XIII wieku budowla wykonana była z drewna, jednak bardzo możliwe, że na początku XIV wieku była już murowana. Do 1376 roku był to zamek rycerski, jednak w tym właśnie roku stał się, wraz z wioską, własnością biskupów wrocławskich. Zapewne pełnił rolę strażnicy chroniącej wejścia do księstwa biskupiego (Kolnica znajdowała się na granicy majątków biskupich i książąt brzeskich). Pełnił funkcję typowo obronną. W tym czasie biskupi wrocławscy szczególną wagę przywiązywali do obronny przed bandami tzw. rycerzy – rabusiów plądrujących ich posiadłości. Wacław z Legnicy, biskup w latach 1382 – 1417, był najsilniej zdeterminowany do walki z tym procederem. Okolice Kolnicy nie były wolne od tych band. W niewielkiej odległości znajdował się m.in. zamek na wzgórzu Gromnik, gdzie swoja siedzibę mieli rabusie. Najprawdopodobniej kolnicka warownia musiała często odpierać ataki tego typu wrogów. W 1428 roku na Śląsku miał miejsce najazd husytów, czyli czeskich przedstawicieli ruchu religijnego domagających się zreformowania kościoła, prowadzących regularną wojnę z klerem i jego sojusznikami. Pod pretekstem walki z nim, husyci dokonywali zwykłych grabieży. Biskupstwo wrocławskie pod władzą Konrada z Oleśnicy zostało doszczętnie zniszczone. W tym właśnie czasie doszło pewnie do zniszczenia zamku Lichtenberg wraz z wsią. Splądrowane księstwo biskupie nie posiadało pieniędzy, aby odbudować zniszczoną warownię.
Z biegiem lat kolnicki zamek niszczała. Możliwe jest, że również stała się siedzibą rycerzy – rabusiów. Przypuszcza się, że na tym terenie działali słynni bracia Czirnowie: Hans i Henryk (ten pierwszy walczył pod Grunwaldem w szeregach krzyżackich). Bliskość szlaków handlowych sprawiała, że kolnicki zamek mógł być idealną kryjówką dla tego typu wojowników. W połowie XV wieku mieszkańcy okolicznych wsi i miast często urządzali wyprawy zbrojne, których celem były zamki rabusiów, możliwe że podobnie było i w Kolnicy. Po zlikwidowaniu band, zamek został najpewniej rozebrany, a kamień mógł posłużyć do odremontowania kościoła zniszczonego podczas najazdów. Resztki warowni całkowicie znikły najprawdopodobniej po wojnie trzydziestoletniej (1618 – 1648). (źr: http://kolnica.lua.pl)

Sama wieś była typowo niemiecką osadą. Po raz pierwszy pisano o niej w dokumencie z 1242 roku. Wtedy to nosiła nazwę Lichtenberg. W rejestrze śląskiej historii doktora Gruhagena pod datą 12 VI 1242r. napisane jest: „Książę Bolesław daje Hermanowi prawo do majątku w Kolnicy niedaleko Grodkowa. Kiedyś należał on do Ulricusa de alta vago, który został skazany na wygnanie z kraju.” Z treści dokumentu można wnioskować, że Kolnica powstała dużo wcześniej, a jej pierwszym właścicielem był wspomniany wcześniej Ulricus, a nie żaden znaczący sołtys. W dokumencie jest także mowa o kościele, który należał do najstarszych archiprezbiterialnych biskupstw brzeskich. Ponieważ świątynia stała już w 1242 roku. Początki wsi muszą być zaznaczone już wcześniej. W innym dokumencie odnajdujemy zapis: „Książę Henryk IV z Wrocławia i Sandomierza (mowa o Henryku IV Probusie) sprzedał majątek Lichtenberg 29 I 1289 r. obywatelowi o nazwisku Konrad Winer pochodzącemu z Austrii. Sołectwo i należące do niego pola kosztowały 50 srebrnych marek. Pojedyncze pole kosztowało 11 marek. Pieczę nad kościołem sprawował ten sam Winer wyznaczony na to stanowisko przez samego księcia dnia 23 X 1290r. Hans Dobertin w XVII tomie Śląskiej Historii Kościelnej zadaje pytanie „Kto tworzy wioskę parafialną Lichtenberg przy Grodkowie?” „Na południowy wschód od Wrocławia przy drodze z Oławy do Grodkowa leży wieś parafialna – Lichtenberg. Jest to wydłużona wieś, obok której znajduje się niewielki pagórek. Na nim śląski przywódca von Barby wystawił w dniu 6 VII 1303 r. list poręczycielski dla rycerza von Richtenstein.” Prawdopodobnie był on związany z klasztorem Kamens niedaleko Glau. Ów klasztor pobierał w 1316r. dziesięcinę z dwudziestu pól należących do Lichtenbergu. W dalszej części dokumentu biskupa Prenzeslaus z Pogorzeli jest napisane: „siostrzeniec biskupa, Jaracz z Pogorzeli kupił w tym dniu wieś za 1600 marek praskich groszy od rycerza Hentschel Czernik, jego szwagierki, żony i dzieci. Od kupna odciągnięto podatek z 59 pól, po pół marki praskich groszy za każde.” 27 III 1378r. Jaracz z Pogorzeli przekazał wieś żonie Annie, czego świadkiem był jej brat, który miał otrzymać wieś w razie jej śmierci. W 1293 r. napisano, że właścicielem grodu Lichtenberg zostaje rycerz Urlich von Luthenburch. To najstarsze znalezione dokumenty mówiące o wiosce. Kto był jej prawdziwym założycielem, tego nie wiadomo do dzisiaj. Najprawdopodobniej do jej powstania przyczyniły się plemiona słowiańskie, lecz nie zostało to udowodnione. Niemieccy osadnicy zostali za panowania Henryka I zwołani na Śląsk. Wtedy Słowianie przenieśli się na wschód. Niemcy przybyli w koloniach z Frankonii, Hesji, Turyngii i Niderlandów ze wszystkim, czego potrzebowali (bydło, zboże, narzędzia rolnicze) zasiedlając okolice Legnicy, Nowego Targu, Brzegu, Oławy, Grodkowa, Strzelina i Nysy. Przyznano im duże powierzchnie lasów, które po wykarczowaniu zmieniono w pola uprawne. Budowano domy i tworzono osady, którym nadawano niemieckie nazewnictwo. Zasiedlano także opuszczane przez Słowian osady. W starych świadectwach często wymieniany jest zamek, pagórek zamkowy i majątek. Odnoszą się one do pana Kachlerta. Prace na wspomnianym pagórku prowadził niegdyś dr Zobel z komisji historycznej, który był głęboko przekonany o istnieniu tej budowli.

2020

prawdopodobne wspomniane wzniesienie zwane Górą Kohleta, obecnie pole orne