Kędzierzyn - Koźle

To jest najstarsza ceglana wieża w kraju
Gazeta Polska 2008-08-15

Archeolog z Uniwersytetu Wrocławskiego, dr Jerzy Romanow, twierdzi, że Kędzierzyn-Koźle ma najstarszą budowlę świecką w Polsce. Pozostałości budowli z I połowy XIII wieku znajdują się pod powierzchnią podwórca muzealnej baszty. Są jedyne w swoim rodzaju.

- Opierając się na datowaniu obiektów w leksykonie zamków stwierdzam, że jest to najstarszy świecki obiekt ceglany w kraju - powiedział nam archeolog. Szczyt kwadratowej ceglanej wieży, od czasów ostatnich badań archeologicznych przeprowadzonych w latach 80-tych, znajduje się dwa metry pod ziemią. Zabytek jest zasypany piaskiem i czeka wyeksponowanie go.

Budowla miała charakter obronny i zamieszkiwał ją reprezentant księcia opolskiego mający pieczę nad lokacją miasta. O jej świeckości świadczy fakt, że nie znaleziono dowodów na wcześniejsze i późniejsze istnienie w tym miejscu kaplicy, czy kościoła.

- Na zamku kozielskim, nawet gdy pełnił funkcję rezydencji książęcej, nigdy nie było kaplicy, bo nie było dla niej miejsca. Jego mieszkańcy korzystali z kościoła w mieście - wyjaśnia Jerzy Romanow. Wieża jest częścią zamku górnego tworzącego z kolei całość ze znajdującym się niżej podzamczem.

Zespół obiektów stojący w środku miasta, o tak dużej randze historycznej, aż się prosi o zagospodarowanie. Ostatnio zaczęto mówić o docelowym projekcie, jak też kompleksowych badaniach archeologicznych.

Na najbliższą sesję zostanie przygotowany ramowy program badań uwzględniający przy okazji projektowania wszystkie możliwości ekspozycji elementów obecnie niedostępnych. Program rewitalizacji zamku będzie zakładał dostosowanie tego co się tam znajduje do nowych potrzeb.

Projekt ramowy istnieje i wiadomo, że miasto chętnie widziałoby w tym miejscu niewielki hotel, sklepy, kawiarnie i winiarnie. Dodatkowe miejsce zyskało by także muzeum Towarzystwa Ziemi Kozielskiej. Problem jest jednak w kosztach, bo cały projekt wyceniany jest na około 30 milionów złotych.

Pieniądze mają pochodzić z trzech źródeł: miejskiego budżetu, od inwestora zewnętrznego i z funduszy Unii Europejskiej. Na razie nie widać chętnego do podjęcia działań, ale miasto tak na wszelki wypadek postarało się już o pozwolenie konserwatorskie na remont obiektu.

- Projektanci przedstawią koncepcję zagospodarowania całego kompleksu zamkowego, natomiast pozwolenie konserwatorskie na remont będzie wydane tylko w obrębie podzamcza - tłumaczy "Gazecie Opolskiej" Andrzej Kopacki, rzecznik prezydenta Kędzierzyna-Koźla. - Ciężko było by uzyskać pozwolenie na całość.

Archeolodzy na pewno będą chcieli przeprowadzić prace w tym miejscu, być może ze względu na ciekawostki historyczne znajdujące się w obrębie zamku górnego.
Grażyna Kosubek)

Ta ziemia kryje bardzo stare ruiny wieży (© Grażyna Kosubek)

-----------------------------------------------------------------

Kozielski zamek pełen skarbów
Gazeta Polska 2008-09-28

W kozielskim zamku gościli architekci i archeolodzy. Prowadzone przez nich badania potwierdziły wcześniejsze przypuszczenia: znaleźli dowody na wczesnośredniowieczne początki budowli.

Badania wykonano przy okazji sporządzania dokumentacji technicznej budynku. Konserwator zabytków udzielił miastu pozwolenia na prace remontowe, jednak pod warunkiem dokładnego przebadania ich pod kątem archeologicznym. Podzamcze - kilkakrotnie przebudowywane - w swoich murach kryje wiele tajemnic. Po skuciu wierzchniej warstwy oczom badaczy ukazały się średniowieczne mury z cegły "palcówki". Nazwa ta wzięła się od wyraźnych śladów palców na szerszej stronie cegieł.

Były to zewnętrzne mury pomieszczenia bramnego znajdującego się nad wjazdem do zamku. W ścianie tkwiły jeszcze dwa drewniane okna z zachowanymi metalowymi zawiasami. Mury dostawione zostały do wczesnośredniowiecznej wieży pod kątem 45 stopni. Całość pochodziła z czasów księstwa kozielskiego.
- Zadaszone pomieszczenie budynku bramnego posiadało posadzkę wyłożoną kwadratowymi cegłami charakterystycznymi dla gotyku. Mógł to być też krenelaż, czyli obronny ganek z blankami, ale nie mamy na to potwierdzenia - tłumaczył architekt Lech Stanisz.

Piętro niżej, w bramie zamku, można jeszcze zobaczyć otwory służące urządzeniom zwodzonego mostu, bo cała budowla otoczona była kiedyś głęboką fosą. Do jej śladów badacze dokopali się na dziedzińcu zamkowym. W głębokich wykopach znaleźli też pozostałości średniowiecznych murów.
Ślady przeróbek budowlanych można znaleźć na każdym kroku. Zamurowane renesansowe kominki przerabiane na kaflowe piece, sosręb - rzeźbione belki nośne - zakryte tynkiem, przekute w najmniej spodziewanych miejscach drzwi, dzielenia i łączenia pomieszczeń w zależności od potrzeb.

Oprócz rezydencji, budynek pełnił w późniejszych czasach funkcję wojskowego lazaretu, a już po II wojnie służył jako skład towarów. Teraz miasto zleciło opracowanie dokumentacji pod kątem utworzenia w tym miejscu regionalnego centrum rekreacyjno-biznesowego. Wyniki badań zostaną przedstawione w opracowaniu, które będzie zawierało wskazówki pomocne przy odbudowie podzamcza.
Grażyna Kosubek

Naukowcy zbadali wczesnośredniowieczny zamek w Koźlu (© G. Kosubek/POLSKA)