Kluczbork

Budowa zamku trwała jednak długo, a wrogowie nie czekali. W dodatku okoliczna ludność nie miała świątyni, a krzyżowcy byli przecież zakonem. Zaczęli więc od budowy kościoła. Zbudowali go pod koniec XIII wieku. - Może i nie był wspaniały jak wiele innych, ale za to obronny. Zanim powstał zamek, kościół już służył za schronienie dla ludności - opowiada Mirosław Gos. - Kościół powstał dość daleko od zamku. W zamku bracia mieli dla siebie kaplicę. Kościół z grubymi murami z kamieni był niemal twierdzą, ale przecież nie ma twierdzy nie do zdobycia, dlatego krzyżowcy zbudowali długi tunel podziemny, który w razie oblężenia miał być drogą ucieczki. - Tunel wejście miał w krypcie kościoła, a wyjście pod leśnym pagórkiem, daleko od miasta. Przebiegał w bagnie, pod dwoma ramionami rzeki - wyjaśnia Mirosław Gos.

Przetrwał kościół Zbawiciela (obecnie należący do parafii ewangelicko-augsburskiej) oraz tunel. - Tunel jest jednak niedostępny, wejście przykryto ołtarzem - mówi Mirosław Gos.