Gałążczyce

(Gürßchdorf (1736), Giersdorf (Hoh- i Nieder-) (do 1945)) – wieś w powiecie brzeskim, w gminie Grodków

Wczesnośredniowieczne Gałążczyce

Leżąca na skraju malowniczego obszaru Wzgórz Strzelińskich, 7 km na północny zachód od Grodkowa stara wieś swą nazwę zawdzięcza wczesnośredniowiecznej osadzie słowiańskiej.

Przypuszczalnie w XIII w. z osady powstała wieś na prawie niemieckim, której zasadźcą i pierwszym sołtysem był prawdopodobnie niejaki Gerard. Od jego imienia utworzono nową nazwę miejscowości występującą, w wersji łacińskiej, już w dokumentach z początku XIV w. obok starszej nazwy słowiańskiej.

Na mocy dokumentu z 31 marca 1305 r. biskup wrocławski Henryk z Wierzbna uposażył jeden z ołtarzy (ołtarz św. Andrzeja) w katedrze wrocławskiej m.in. dochodami z "Gałążczyc, czyli Gerardowej wsi" (in Galanscicz sive in villa Gerardi).

W pochodzącym również z około 1305 r. tzw. Rejestrze wrocławskim, stanowiącym część Księgi uposażeń biskupstwa wrocławskiego, Gałążczyce zostały wymienione pod podwójną nazwą villa Glasczi sive Gerhardi villa jako miejscowość w okręgu grodkowskim.

Od połowy XIV w. do sekularyzacji posiadłości kościelnych w 1810 r. Gałążczyce leżały na obrzeżach obszaru stanowiącego świeckie władztwo biskupstwa wrocławskiego (księstwo grodkowskie od 1383 r.). Miejscowe dobra należały od średniowiecza do przedstawicieli rodu von Seydlitz, który związku z antyhabsburską postawą w okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) dobra te utracił na rzecz biskupstwa wrocławskiego. W drugiej połowie XVIII w. Gałążczyce znajdowały się w posiadaniu przedstawicieli brandenburskiej rodziny von Bardeleben. Po sekularyzacji posiadłości kościelnych w 1810 r. dobra biskupstwa wrocławskiego zostały sprzedane przez państwo pruskie w ręce prywatne. Kolejnymi właścicielami dóbr gałążczyckich byli m. in. niejaki Hoffmann (1820 r.), porucznik Friedrich Grosser (1845 r.) i Hans von Schaffgotsch (1891 r.), a ostatnim prywatnym właścicielem był do II wojny światowej dr Johann Francken-Sierstorpff.

Kościół parafialny w Gałążczycach

Nad wsią góruje widoczna z daleka sylwetka kościoła parafialnego pw. św. Marcina, usytuowanego w centralnym punkcie miejscowości. Istniał przypuszczalnie już około 1300 r., a najstarsza zachowana wzmianka na jego temat pochodzi z 1376 r.

W 1605 r. zbudowano nową świątynię, zachowując przy tym mury starszego prezbiterium. Kościół został wówczas inkastelowany (ufortyfikowany) poprzez otoczenie go kamiennym murem cmentarnym o charakterze obronnym. W 1688 r. kościół został gruntownie odnowiony lub przebudowany. Kolejną przebudowę świątyni przeprowadzono w XX w. (dobudowa wieży i zachodniej części nawy).

Zabytkowe wyposażenie wnętrza świątyni obejmuje kamienną chrzcielnicę z XVI/XVII w., kamienną kropielnicę z początku XVII w. (przypuszczalnie), dwie rzeźby (św. Barbary i św. Piotra), obraz malowany na drzewie z XVIII w. oraz ludowy krucyfiks. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowanych jest siedem renesansowych płyt nagrobnych z płaskorzeźbionymi postaciami zmarłych i kartuszami herbowymi (przypuszczalnie Barbara von Seydlitz ur. Pogarell, dwaj rycerze z rodu von Dreck, czworo dzieci). Nagrobki te pochodzą z końca XVI lub początku XVII w. Ósma płyta nagrobna, pochodząca z początku XVII w., ma charakter inskrypcyjny (z zatynkowanym napisem).

Krzyże pojednania

U stóp wzgórza kościelnego w Gałążczycach, po lewej stronie schodów prowadzących w kierunku kościoła, zachował się granitowy krzyż pojednania ("pokutny"). Jest to obiekt w typie krzyża św. Antoniego - w formie litery "T".

Inny krzyż pojednania znajduje się w sąsiedniej Mikołajowej (2 km na południowy zachód od kościoła w Gałążczycach), w odległości 250 m na północ od zabudowań gospodarstwa nr 23, w kępie drzew i krzewów po prawej stronie polnej drogi, prowadzącej niegdyś do kościoła w Gałążczycach.

źródło: Gazeta Wyborcza Opole
autor: Zbigniew Bereszyński
(źr: http://miasta.gazeta.pl)

Kościół parafialny w Gałążczycach, fot: Zbigniew Bereszyński