Nysa

Nysa po raz pierwszy została wzmiankowana w 1223 roku, kiedy to została lokowana na prawie flamandzkim (w 1308 r. została przeniesiona na prawo magdeburskie). Z początkiem XIV wieku, wedle życzenia Henryka Probusa, stała się miastem stołecznym Księstwa Nyskiego. Z 1259 pochodzi wzmianka o prowizorycznych fortyfikacjach miasta. W 1261 r. książę Henryk III Biały polecił otoczyć miasto wałem z palisadą względnie murowanymi fortyfikacjami. Do realizacji nie doszło. Poprzestano na wzmocnieniu starych. Około 1350 r. miasto wraz z dworem biskupim zostało otoczone murami zaopatrzonymi w wykusze. Przebieg murów ciągnął się wzdłuż dzisiejszego obwodu plantów, były zaopatrzone w wykusze i baszty przybramne. Wokół nich istniał drugi mur zewnętrzny (wzmianka o międzymurzu z 1414r.) W XIX wieku rozebrano większość część murów.
W XVIII wieku wokół miasta wzniesiono nowożytne fortyfikacje.
Do dnia dzisiejszego zachowały się dwie bramy:
Wieża Bramy Ziębickiej z 1350 roku, która obecnie jest udostępniona dla zwiedzających i stanowi doskonały punkt widokowy, Wieża Bramy Wrocławskiej - z XIV wieku z bogato zdobionym portalem z 1603 roku.

Panorama miasta przed 1493 (Hartmann Schedel, Liber Chronicarum) 

Wieża Bramy Ziębickiej na przedwojennych pocztówkach

Wieża Bramy Wrocławskiej przed 1939 rokiem

nieistniejąca Brama Celna

Pierwsze nowożytne fortyfikacje w Nysie powstały w 1594 roku według projektu Johanesa Schneidera z Lindau za sprawą ówczesnego biskupa Andreasa von Jerin. Umocnienia te już w 1643 roku zaczęto przebudowywać według szkoły ho-lenderskiej i nowowłoskiej, kładąc nacisk na system obrony skrzydłowej. Do istnie-jących fortyfikacji dobudowano nowe, zwiększając ilość bastionów. Miasto zostało otoczone wałem, 10 bastionami, 4 rowelinami oraz fosą wodną. Po całym obwało-waniu biegła ukryta droga. Z tych obiektów do dzisiejszych czasów zachował się - wielokrotnie modernizowany – bastion Św. Jadwigi przy ul. Piastowskiej. Okresem przełomowym dla nyskich fortyfikacji był rok 1741, kiedy w czasie wojny Austrii z Prusami, król pruski Fryderyk II zdobył miasto. W wyniku traktatu pokojowego Śląsk, a z nim Nysa przeszły pod panowanie pruskie. Fryderyk II doceniając stra-tegiczne położenie miasta oraz istniejące już fortyfikacje, postanowił uczynić z Nysy twierdzę. Na jego zlecenie holenderski inżynier Gen Cornelius von Walrawe, przebudował fortyfikacje otaczające miasto nazwane Obwałowaniami Dolnymi. Równocześnie na drugim brzegu rzeki zbudowano Forty Górne. Powstało w ten sposób nowe miasto Friedrichsstadt, będące rodzajem koszar lub obozu wojsko-wego (obecnie jest to dzielnica Nysy – Radoszyn). Po obu brzegach rzeki zostały wzniesione reduty – Kardynalska i Kapucyńska. Powstała twierdza – obóz warow-ny, strzegący granice nowo zdobytej prowincji śląskiej na wschodnim odcinku gór Sudeckich to jest prawie od bramy Morawskiej aż do Gór Złotych. W tym okresie zbudowano także między innymi Fort Prusy wraz z pasami obwałowań, zwanymi Jerozolimskimi, promieniście rozchodzącymi się w kierunku rzeki. Fort ten był sa-modzielną cytadelą w Fortyfikacjach Górnych. Oprócz wspomnianych już obwało-wań od Fortu Prusy biegła sucha fosa niemal do torów kolejowych (przy ul. Grod-kowskiej), zwana Obwałowaniami Wysokimi. Zastosowane rozwiązania architekto-niczne fortyfikacji o dobre kilkadziesiąt lat wyprzedzały swoje czasy. Istniała nawet możliwość zatopienia miasta w razie zajęcia go przez wroga. Modernizacja fortyfi-kacji była prowadzona przez następców von Walrawe aż do XIX wieku. Nysa była Twierdzą uważaną za jedną z najsilniejszych i najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Opinię tę potwierdza fakt, że wojska napoleońskie w 1807 roku aż 114 dni oblegały Nysę nieustannie ją ostrzeliwując ciężką artylerią. Zmieniające się z upły-wem czasu techniki wojenne oraz zastosowanie w XIX wieku dział z gwintowanymi lufami, spowodowały utratę militarnego znaczenia fortyfikacji. Od 1871 roku zaczę-ła się ich stopniowa likwidacja. W 1903 roku Nysa oficjalnie przestała być Twier-dzą. Obiekty forteczne pełniły często rolę więzienia i obozu jenieckiego. Przetrzy-mywany był tu na przykład wybitny polityk rewolucji francuskiej, jeden z twórców Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela, markiz de La Fayette. W 1916 roku w cza-sie I Wojny Światowej więziony był tu Charles de Gaulle, późniejszy prezydent Francji. Natomiast w nieistniejącym już Forcie Ziemnym na placu Paderewskiego osadzono uczestników III Powstania Śląskiego. Obecnie znajduje się tam obelisk upamiętniający te wydarzenia. Podczas II Wojny Światowej w Nysie znajdowała się filia obozu Gross Rosen, a miasto ponownie ogłoszono Twierdzą. Do czasów obecnych zachowało się około 60% dawnych fortyfikacji, rozlokowanych na obsza-rze ponad 230 hektarów. W prawie 150-letnim okresie rozbudowy twierdzy można wyróżnić kilka etapów intensywnych prac:
1740 – 56: budowa górnych i rozbudowa dolnych obwarowań;
1767 – 91: rozbudowa górnych obwarowań o oba boczne skrzydła;
1809 – 1812 i 1839 – 1849: drobne ulepszenia i przebudowa;
1865 – 1888: modernizacja obwarowań i budowa fortów na przedpolu.