Jędrychowice I

wieś w powiecie głubczyckim, w gminie Branice

Nieopodal wsi znajduje sie grodzisko z wczesnej epoki brązu. Założone jest na płaskiej kulminacji wysokiego cypla, w widłach rzeki Troi i jej prawego dopływu, zaznacza się w terenie reliktami ziemnego wału obronnego, usytuowanego na stoku poniżej krawędzi kulminacji, oraz głęboką fosą biegnącą między wałem a krawędzią plateau. Pozostałości fortyfikacji najlepiej widoczne są w lesie, po północno-zachodniej i południowo-zachodniej stronie grodziska; w pozostałej części zostały zniwelowane przez orkę. Nietypowy przebieg fosy, po wewnętrznej, a nie po zewnętrznej stronie obwałowań, od dawna intrygował archeologów, ale bez przeprowadzenia badań wykopaliskowych ocena tej sytuacji nie była w żaden sposób możliwa. Badania takie na dużą skalę podjęto w 1978 roku w związku z planowaną budową zbiornika wodnego na Troi i konieczną – w następstwie – zmianą przebiegu lokalnej drogi, która miała prowadzić środkiem grodziska. Były one kontynuowane do 1982 roku, do momentu zaniechania projektu budowy zbiornika, a następnie – na niewielką skalę – w latach 1983–1985, tylko w rejonie północnej części fortyfikacji. Wykopaliskami objęto pas terenu o szerokości 30 i długości 240 metrów, przecinając grodzisko wzdłuż, na linii północ–południe. Dodatkowo wykonano długie i wąskie wykopy w północnej, wschodniej i zachodniej części grodziska, mające na celu rozpoznanie charakteru fortyfikacji. W efekcie odkryto, zadokumentowano i wyeksplorowano ponad 400 obiektów zabytkowych. W wyniku badań ustalono, iż teren grodziska zasiedlony był już u schyłku epoki kamienia (w IV–III tys. przed Chr.), ale najbardziej intensywne osadnictwo wiąże się z początkiem epoki brązu. Ponad 300 odkrytych tu obiektów, pozostałości budowli mieszkalnych i elementów ich zaplecza gospodarczego, identyfikuje się z ludnością tzw. grupy nowocerekwiańskiej wykazującej związki z terenami Moraw, Dolnej Austrii i zachodniej Słowacji (zajętymi wówczas przez tzw. kulturę wieterzowską i madziarowską) oraz Czech (kultura unietycka). Po pewnym okresie istnienia osiedle to zostało otoczone fortyfikacjami, tworzącymi nieregularny owal o wymiarach około 200 na 150 metrów. Badania pozwoliły ustalić, iż system fortyfikacyjny był bardziej złożony niż to wynika z charakteru zachowanych do tej pory, na powierzchni terenu, reliktów. Składał się na niego niewysoki wał ziemny biegnący dokładnie krawędzią plateau, oblicowany kamiennym „płaszczem” i zwieńczony zapewne palisadą, poniżej którego wykopano fosę o szerokości 7 i głębokości 3,5 metra, zaś z uzyskanej przy jej kopaniu ziemi usypano jeszcze niżej, na stoku, kolejny (bardziej monumentalny – szerokość przy podstawie około 4 m) wał. Do wewnętrznej strony górnego wału (przynajmniej w północnej części grodu) przylegały zapewne drewniane budowle (mieszkalne?). Ponadto gród był zabudowany naziemnymi i półziemiankowymi domostwami, rozmieszczonymi nieregularnie i tworzącymi zespoły mieszkalno-gospodarcze. Tego typu złożone systemy fortyfikacyjne, o rozbudowanej strukturze (np. zwielokrotnione wały i fosy), typowe są właśnie dla ugrupowań kulturowo-osadniczych rozwijających się w początkach epoki brązu w północnej części Kotliny Karpackiej. Uzyskane w berlińskim laboratorium daty radiowęglowe dla materiałów organicznych z kilku obiektów osadowych wskazują, iż osiedle grupy nowocerekwiańskiej w Jędrychowicach funkcjonowało między trzecią ćwiercią XX a początkiem XVII wieku przed Chrystusem (około 1935–1690), przy czym najbardziej prawdopodobne są czasy przypadające na drugą ćwierć XIX wieku przed Chrystusem. Z całą pewnością jędrychowicki gród zasługuje więc na miano protoplasty tego typu założeń na ziemiach polskich. Nie jest wykluczone, że zanik osadnictwa na jego terenie wiąże się z przesunięciami ludności z południowego wschodu, które miały miejsce w XVII wieku przed Chrystusem, w momencie rozprzestrzeniania się ludności związanej z tzw. kulturami mogiłowymi. Po tych wydarzeniach nie był on już przypuszczalnie dalej zasiedlany.
opracowanie: Wojciech Blajer, Jan Chochorowski
Nr. stanowiska 1, obszar AZP 101-36.

Plan grodziska w Jędrychowicach z rozmieszczeniem wykopów archeologicznych

Widok grodziska wczesnobrązowego w Jędrychowicach z lotu ptaka, od strony wschodniej (źródło W. Gogolewski, E. Tomczak, Grodziska Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego z lotu ptaka, Katowice 1996

opis https://zabytek.pl/pl/obiekty/jedrychowice-grodzisko-2