Trzebina

Piotrek Wysłany: 29 Gru 2007 20:03 

wieś w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza

Z gazety pl (fragmenty)Zbigniew Bereszyński

Wieś bożogrobców i marszałka Blüchera
Trzebina

Wieś na pograniczu śląsko-morawskim

W 1481 r. władający ziemią prudnicką książęta opolscy sprzedali Trzebinę wraz z okolicznymi wsiami czeskim panom z Vrbna. Jeden z późniejszych właścicieli Trzebiny, Adam Kotuliński, wystarał się w 1542 r. o podniesienie wsi do rangi osady targowej. Osada podupadła jednak w XVII w., spadając ponownie do rzędu zwykłej wsi (powodem tego były zniszczenia z okresu wojny trzydziestoletniej oraz konkurencja ze strony pobliskiego Prudnika).

W 1559 r., wraz z ręką Anny Kotulińskiej, przejął Trzebinę Krzysztof von Wachtel. W początkach XVII w. Wachtelowie zbudowali tutaj okazały dwór późnorenesansowy.

W 1566 r. miejscowy kościół został przejęty przez protestantów. W sto lat później nawrócona na katolicyzm Helena Polixena von Schmeskal, wdowa po Janie Krzysztofie Wachtelu, zapisała Trzebinę (a także Wierzbiec) zakonowi bożogrobców z Nysy. Wieś pozostawała w posiadaniu bożogrobców od 1670 r. aż do kasaty zgromadzeń zakonnych w Prusach w 1810 r.

Przejęte w 1810 r. przez państwo dobra trzebińskie (wraz z obciążającymi je długami) zostały w dwa lata później nadane przez króla pruskiego Gerhardowi Blücherowi, późniejszemu marszałkowi i dowódcy wojsk pruskich w zwycięskich bitwach pod Lipskiem i Waterloo.

W 1817 r. marszałek pozbył się jednak zadłużonego majątku, odsprzedając go dotychczasowym dzierżawcom.

W 1809 r. odkryto w Trzebinie źródła wody mineralnej, w związku z czym powstało tu wkrótce uzdrowisko z wodoleczniczym zakładem kąpielowym, funkcjonujące aż do 1945 r. Później zostało zdewastowane, ze szkodą dla Trzebiny jako jedynej w województwie opolskim miejscowości z wodami leczniczymi.

Dawny zespół dworski

W Trzebini zachowały się pozostałości dawnego zespołu dworskiego. Jego ośrodkiem był dwór późnorenesansowy, zbudowany ok. 1600 r. jako siedziba rodu Wachtelów. Spalony w 1945 r., ostatecznie zawalił się w latach 60. XX w.

Zachowały się natomiast malownicze resztki muru otaczającego dawny park dworski. Najdłuższy zachowany fragment liczy około 30 m. Wieńczy go piękna attyka późnorenesansowa, ozdobiona - podobnie jak górne partie muru - fryzem sgraffitowym o motywach roślinnych i geometrycznych. Tego rodzaju zwieńczenie muru spełniało przede wszystkim funkcje dekoracyjne. Mogło jednak w razie potrzeby służyć również celom obronnym.

Dekoracja została wykonana popularną w dobie renesansu techniką sgraffita. Technika ta polegała na nakładaniu dwóch warstw tynku o odmiennym zabarwieniu i częściowym usuwaniu (wydrapywaniu) warstwy wierzchniej. Resztki sgraffita w Trzebinie, obok pozostałości podobnej dekoracji w pobliskiej Łące Prudnickiej, należą do najpiękniejszych przykładów zastosowania tej techniki w województwie opolskim.

Przed lico muru wysunięty jest dawny budynek bramny o przeznaczeniu obronnym (tzw. samborze), adaptowany w nowszych czasach na spichlerz - jedyny tego rodzaju zabytek budownictwa obronnego w województwie opolskim. Jest to masywna budowla na rzucie zbliżonym do kwadratu, nakryty dachem namiotowym, którego zwieńczenie stanowi podwójny krzyż bożogrobców.

Pod murem stoi barkowa kapliczka, ufundowana w 1756 r. przez bożogrobców i zwieńczona ich charakterystycznym krzyżem. Nieopodal stoi przydrożna figura św. Jana Nepomucena z 1758 r.

Innym ciekawym zabytkiem jest kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, stojący w bliskim sąsiedztwie dawnego zespołu dworskiego. Zbudowany w XVI lub XVII w. w stylu renesansowym, z wykorzystaniem starszej (przypuszczalnie) wieży-dzwonnicy, oraz przebudowany w latach 1726-1727 w stylu barokowym. We wnętrzu kościoła zachowała się m.in. renesansowa płyta nagrobna Adama Wachtela (zm. 1589 r.), z płaskorzeźbioną postacią zmarłego.

Pozostałości obronnego zespołu dworskiego w Trzebinie, fot: Zbigniew Bereszyński