Zbydniów - dwór obronny?

wieś w powiecie stalowowolskim, w gminie Zaleszany

W 1448 roku Kazimierz Jagiellończyk nadał sołectwo tej królewskiej wsi swemu kuchmistrzowi Mikołajowi z Borzyszowic. W dokumencie dotyczącym tej sprawy wymieniona jest "curia" w miejscowości która wybudował sobie Mikołaj.

Zbydniów od najdawniejszych czasów pełnił funkcję ośrodka osadniczego dla okolicznych wsi, które powstały później jako osiedlane wolnizny (Dzierdziówka, Majdan Zbydniowski, a może i Kotowa Wola.) Od połowy XIV wieku Zbydniów występuje jako ośrodek dóbr królewskich, rządząc się prawem niemieckim i posiadając sołtysa z wydzielonym łanem sołtysim. Prawdopodobnie już od wczesnego średniowiecza wieś odchodziła od pierwotnej gospodarki opartej na rybactwie i łowiectwie, a karczując nadrzeczne lasy łęgowe stawała się wsią typowo rolniczą. Świadczy o tym urbanistyczny układ zabudowy wsi w typie okolnicy charakterystyczny dla wsi formowanych w średniowieczu oraz niwowy układ pól, który zachował się do czasów dzisiejszych.

Jak daleko wstecz można odnieść początki historyczne Zbydniowa? Z pewnością do XII wieku. Danina dziesięciny oddawana była plebanowi kościoła św. Wita w Gorzycach, który powstał w XII w., a nie plebanowi kościoła św. Mikołaja w Zaleszanach, który powstał ok. 1270 roku i od początku swego istnienia był kościołem parafialnym dla Zbydniowa. taki układ potwierdza, że Zbydniów istniał jeszcze przed powstaniem parafii w Zaleszanach, gdyż do XIX wieku świadczył dziesięcinę do swej pierwszej parafii w Gorzycach.

Jan Długosz w 2 połowie XV wieku wymienia Zbydniów jako wieś królewską posiadającą 14 kmieci gospodarujących na 43,5 łanach roli. 4 zagrodników z rolą, 4 komorników z bydłem, 6 komorników bez bydła oraz 2 rzemieślników. We wsi był również oddzielny łan sołtysi. Cała królewszczyzna Zbigniew była oddana przez długi okres czasu w zastaw różnym rodzinom szlacheckim za pożyczki pieniężne zaciągnięte przez skarb królewski. W roku 1408 król Władysław Jagiełło, szykujący się do wojny z Krzyżakami, dał w dzierżawę Zbigniew w zastaw za pożyczkę Krystianowi Ostrowskiemu.

Następnie królewszczyzna Zbigniew była w posiadaniu możnych rodów Rzeczypospolitej, też jako zastaw. Posiadali ją min.: Filrejowie z Dąbrowicy i Leszczyńscy z Baranowa, od których dopiero na mocy przywileju królewskiego wydanego 27 marca 1607 roku w Krakowie dzierżawę przejął średniej zamożności szlachcic sandomierski Walenty Czermiński i jego syn Ignacy, jako zwykły dzierżawca królewszczyzny. Rodzina Czermińskich posiadała Zbydniów przez kilkadziesiąt lat, aż do drugiej połowy XVII wieku. Wtedy to wielkie królewszczyzny w starostwie sandomierskim przejęli książęta Lubomirscy, którzy trzymali je przez 120 lat do końca I Rzeczypospolitej szlacheckiej. W II połowie XVIII wieku właścicielem Zbydniowa był Jerzy Dembiński.

W XIX w. Zbydniów należał do rodziny Horodyńskich. Około 1810 Horodyńscy wznieśli dwór, który istnieje do dzisiejszego dnia, oraz założyli w tym samym czasie park romantyczny w typie angielskim z sadzawką. Co najmniej od 1799 r. właścicielem wsi był Dominik Horodyński ożeniony z Kunegundą Brochowską, a po nim kolejno jego dwaj synowie: Onufry (ur. 1798) i Bogusław (1802-1866).