Niedów

wieś w powiecie zgorzeleckim, w gminie Zgorzelec

Nieopodal wsi, na obu brzegach rzeki Witki znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko dwuczłonowe datowane na IX - XI wiek.
Zdaniem wielu historyków założenie obronne w Niedowie mogło być jednym z najważniejszych grodów plemienia Bieżuńczan (Bieśniczan). Już same jego położenie u wylotu Bramy Żytawskiej predestynowało gród do kontrolowania prastarego szlaku z Czech do portów bałtyckich. W opinii archeologów gród niedowski był zamieszkały w trzech okresach: pierwszy przypadał na wiek IX, drugi na X, trzeci zaś na XI, a może nawet na początek XII w. Grodzisko składa się z dwóch członów. Większy człon, o wymiarach 46 x 36 m, obejmuje szczyt wzniesienia, a otacza go wał o długości 120 m. Człon mniejszy przylega do niego od strony północno-wschodniej i jest położony kilka metrów niżej. Przypuszcza się, iż ta część grodziska stanowiła pierwotnie podgrodzie. Prace wykopaliskowe na Górze Słowiańskiej zostały zapoczątkowane już w XIX stuleciu. Szczególnie intensywnie penetrowano teren grodziska w latach 60. i 80. XX w. Na podstawie prac archeologicznych można pokusić się o rekonstrukcję sło-wiańskiego grodu. Badania prowadzone przez Halinę Śledzik-Kamińską pozwalają odtworzyć m.in. wał okalający gród. Pierwotnie miał on grubość ponad 3 m i konstrukcję rusztową (cztery lub pięć poziomów belek przesypanych żwirem i gliną). Od strony wewnętrznej wał był prawdopodobnie licowany deskami. W późniejszej fazie gród posiadał już mur kamienny spojony gliną. Jego szerokość u podstawy wahała się od 1,5 do 1,6 m. W zachodniej części muru odkryto pozostałości dawnej bramy. Budynki mieszkalne, przynajmniej w południowej części grodu, przylegały bezpośrednio do muru (dach był wsparty o koronę muru). Archeologom udało się odkryć kilka interesujących obiektów. Pierwszym z nich jest budynek drewniany, w którym znajdowały się zbiorniki na zboże. W budynku tym odnaleziono zwęglone ziarna pszenicy i żyta oraz łopatę piekarską. W jego sąsiedztwie leżał fragment kamienia żarnowego. Wszystko przemawia za tym, że budynek ten pełnił funkcję magazynu zboża, który związany był z działającą w grodzie „piekarnią”. Jeszcze bardziej intrygującym obiektem znalezionym w Niedowie jest wykuta w skale w zachodniej części majdanu cysterna na wodę (4 x 5 m). Cysterna owa musiał być zadaszona, gdyż wskazują na to zagłębienia w skale. Na terenie głównego grodu odkryto jeszcze pozostałości dwóch chat zrębowych i ziemianek, kamienny bruk na majdanie, a na podgrodziu studnię. Nie mniej interesujące są odkryte w Niedo-wie przedmioty, na podstawie których możemy się co nieco dowiedzieć o mieszkańcach grodu, ich zajęciach i kulturze materialnej. W grodzie w Niedowie musiała kwitnąć wytwórczość rękodzielnicza, skórnictwo i tkactwo, gdyż poświadczają to takie znaleziska jak szydła kościane i liczne przęśliki tkackie. Najstarsze naczynia pochodzą z IX w. Młodsza ceramika (X-XI w.) charakteryzuje się wysokim po-ziomem technicznym. Przy jej wyrobie stosowano domieszki grafitowe. W Niedowie odnaleziono szereg przedmiotów codziennego użytku, tak metalowych (igły, sprzączki, gwoździe, ucha do wiader, okucia do łopaty). Do niewątpliwie ciekawych znalezisk należą: paciorek z karneolu oraz kościany pionek do gry. Niektóre wyroby z Niedowa są świadectwem szerokich kontaktów dawnych mieszkańców grodu. Do takich zabytków należą trzy ostrogi, stanowiące naśladownictwo wczesnokarolińskich ostróg oczkowych (I poł. IX w.). Jak dotąd w Polsce południowej nie zarejestrowano liczniejszego zespołu tych militariów. W niedowskim grodzie odkryto również wczesnoczeski topór z I połowy X w. oraz fragment żelaznego wędzidła typu starowęgierskiego (bardzo rzadki zabytek na ziemiach polskich). Naprzeciw grodu w Niedowie, na lewym brzegu Witki, znajdował się jeszcze inny gród. Datuje się go na XII i XIII w. Grodzisko zostało poważnie zniszczone na skutek wydobycia bazaltu.
(źr:Waldemar Bena, Szlakiem grodzisk słowiańskich i średniowiecznych zamków, str.22, wyd. Starostwo Powiatowe Zgorzelec 2006)

plan grodziska wg. H.Śledzik-Kamińskiej