Gilów

wieś w powiecie dzierżoniowskim, w gminie Niemcza

Grodzisko w Gilowie jest pozostałością grodu państwa wielkomorawskiego, funkcjonującego na przełomie IX i X wieku. Jest jednym z większych tego typu obiektów na Dolnym Śląsku (pierwotnie zajmowało obszar o powierzchni 4,5 hektara). Lokalnie określane jest jako Tatarski Okop, Tatarska Dolina czy Tatarski Szaniec. Grodzisko położone jest na Przedgórzu Sudeckim w obrębie Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego. Leży w okolicy Gilowa, ok. 2,5 km na zachód od Niemczy przy drodze prowadzącej do Dzierżoniowa. Zlokalizowane jest na wzniesieniu otoczonym z trzech stron przez głęboką Dolinę Piekielnego Potoku. Podczas prac archeologicznych odsłonięto m. in. piec wolno stojący, wały obronne o konstrukcji mozaikowej, ślady po budynkach mieszkalnych i gospodarczych.

plan warstwicowy grodziska

zdjęcia z wykopalisk

wyniki badań:
Badania wykopaliskowe, przeprowadzone w lipcu przez dr. Krzysztofa Jaworskiego (Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego). Finansowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Dwunasty sezon badań.
Prace skoncentrowane były na rozpoznaniu zabudowy przywalnej w południowo-zachodniej części podgrodzia (wykop I/98; kontynuacja w kierunku południowym wykopu I, założonego w 1988), uchwyceniu reliktów zabudowy w centralnej części majdanu podgrodzia (wykop VII/98 ) oraz na rozpoznaniu konstrukcji usytuowanej we wschodniej części założenia głównej bramy grodu (brama nr 1) oraz przylegającego do niej od strony północnej fragmentu wału podgrodzia (wykop VIII/98 ). W badaniach, oprócz kierującego badaniami, uczestniczyli, odbywający w Gilowie letnie ćwiczenia terenowe, studenci ówczesnego pierwszego i trzeciego roku archeologii oraz Marcin Paternoga.
W toku badań odkryto w wykopie I/98 budynek wziemny, zbudowany w konstrukcji słupowej i którego ściany wzmocnione zostały w partii fundamentowej kamiennym suchym murem, mający w rzucie poziomym kształt wydłużonego owalu (badania tego obiektu były kontynuowane w kolejnych sezonach wykopaliskowych, kiedy rozpoznano dalsze szczegóły konstrukcyjne oraz charakter wyposażenia budynku). W wykopie VII/98 o powierzchni 16 m2 (4 x 4 m) nie natrafiono na ślady zabudowy grodowej, wystąpiła tam natomiast nieznacznej miąższości (do 10 cm) warstwa kulturowa, zawierająca dość nikłą liczbę ceramiki. Obok ceramiki odkryto tam pojedyncze zabytki specjalne, wśród których na wyróżnienie zasługuje fragment ostrogi płytkowo-nitowej w typie Biskupia-Crkvinia (wariant dotąd niespotykany na polskich stanowiskach archeologicznych), powstałej około połowy IX w., używanej jednak do ostatnich dekad tego stulecia. W wykopie VIII/98 wstępnie rozpoznano konstrukcję wału przylegającego do bramy nr 1. Postanowiono kontynuować badania na tym wykopie, nieco poszerzonym, w kolejnym sezonie badawczym w 1999 roku.
Badania będą opublikowane w artykule: Krzysztof Jaworski, Marcin Paternoga, Bramy podgrodzia wczesnośredniowiecznego założenia obronnego w Gilowie koło Niemczy, "Śląskie Sprawozdania Archeologiczne", t. 41:1999, s. 281-295.
Materiały znajdują się w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.