Kair - mury miejskie XI-XII w. cz. 2

Baszta nr 30 - narożna, pięcioboczna (1087-1092):

Baszta nr 29 - nadwieszona:

Baszta nr 28 - półokrągła (1087-1092):

Baszta nr 27 (lata 1087-1092) - prostokątna, duża, mieszcząca w swym wnętrzu arsenał i pomieszczenia straży:

Baszta nr 27 (1087-1092) od strony miasta - wyraźnie widać nawiązania (wzorce) do architektury romańskiej:

Kair - mury miejskie XI-XII w. cz. 3

Brama Bab al-Futuch (Zdobyczy) - 1087 r.

Wspaniała brama z czasów Fatymidów, inspirowana bramami rzymskimi i bizantyjskimi, oddziałująca (dwustronnie) z architekturą wczesnoromańską.

[Powstała w czasach, gdy w Polsce panował Władysław Herman.]

Wykonana bardzo starannie z ciosów kamiennych. Bogato zdobiona, z inskrypcją dedykacyjną (stąd znana dokładna data budowy), flankowana półokrągłymi basztami, z typowo "rzymskim" pomieszczeniem straży nad przejazdem i wewnętrznym dziedzińcem - tu przykrytym kopułą. Ozdobne wsporniki, nisze, gzymsy, ramy i okna (jakże podobne do romańskich). W nadprożu przejazdu "łuk płaski" - charakterystyczny dla konstrukcji późnorzymskich. Stare wrota. 

Dla mnie - jedna z najciekawszych bram miejskich, z okresu, z którego zachowało się bardzo mało takich obiektów - zawieszona gdzieś pomiędzy starożytnością a wczesnym średniowieczem...

Moje zdjęcia - styczeń 2025 r.

Baszty nr 26, 25 i 24 - północny bok meczetu al-Hakima

Prostokątne baszty nr 26, 25 i 24 w murach Fatymidów (1087-1092 r.) flankują od północy meczet al-Hakima ukończony w 1013 r. W czasie istnienia wcześniejszych, ceglanych murów Kairu (z suszonej cegły, 971 r.) meczet znajdował się na zewnątrz murów miasta, a jego masywny, wysoki mur zewnętrzny był zaopatrzony w potężne przypory pełniące wówczas funkcję baszt obronnych. W trakcie budowy nowych, kamiennych murów w okresie Fatymidów poprowadzono je wzdłóż północnego (a własciwie północno-wschodniego) boku meczetu, obudowując jego ogrodzenie i poszerzając jego trzy przypory od tej strony szerokim kamiennym płaszczem, przekształcając je w nowe baszty.

Baszta nr 26

Obudowuje pónocno-zachodnią przyporę meczetu. Przypora ta (i nowa baszta) była największa, na niej ustawiono wysoki minaret (wieżę) meczetu.

Od strony wnętrza miasta (po lewej fragment bramy Bab al-Futuh):

Południowo-zachodnia przypora meczetu al-Hakima (1013 r.) z druim minaretem, wewnątrz murów fatymidzkich - w czasach gdy meczet był na zewnątrz murów pełniła, wraz z całym zewnętrznym murem meczetu funkcję obronną:

Baszta nr 25

Obudowuje środkową, najmniejszą przyporę meczetu:

Baszta nr 24

Obudowuje północno-wschoddnią przyporę meczetu (po prawej widoczna jedna z jego kopuł):

Po lewej fragment bramy Bab al-Nasr. Pomiędzy nią a basztą nr 24 widoczna mała baszta nadwieszona:

Baszta nr 24 od strony miasta (po lewej widać mur zewnętrzny i kopułę meczetu):

Mała baszta nadwieszona na murze pomiędzy basztą nr 24 a bramą Bab al-Nasr:

Kair - mury miejskie XI-XII w. cz. 5

Bab al-Nasr - Brama Zwycięstwa, 1087 r.

Bab al-Nasr to druga ze wspaniałych, doskonale zachowanych bram Starego Kairu z czasów Fatymidów, zbudowana w 1087 r. Jest flankowana przez 2 prostokątne baszty i nieco mniej ozdobna niż Bab al-Futuh, ale posiada dużą inskrypcję fundacyjną i sporo interesujących detali. Przelot bramy przekryty łukiem płaskim w typie późnorzymskim, w pókolistej niszy ujętej ozdobną ramą zaopatrzoną we fryz arkadkowy w typie romańskim i gzyms konsolkowy oraz ozdobne tarcze z mieczem. Wykusze na konsolach. Wewnętrzny dziedziniec przekryty sklepieniem krzyżowym bez żeber (rzymsko-romańskim) i z półokrągłymi oknami. Stare drewniane, nabijane wrota. Od strony wschodniej, w miejscu gdzie mur fatymidzki skręcał na południe - masywna boczna baszta ze skomplikowanym systemem korytarzy i klatek schodowych zaopatrzonych w półokrągłe okna.

Moje zdjęcia ze stycznia 2025 r.

Gzyms konsolkowy i "romański" fryz arkadkowy:

Ozdobna rama z rzeźbioną tarczą z mieczem:

Wykusze na ozdobnych konsolach:

Podwójny łuk płaski w typie późnorzymskim:

Wnętrze bramy:

Sklepienie krzyżowe bez żeber (w typie rzymsko-romańskim) z ozdobnym zwornikiem:

Pólokrągła nisza w typie rzymsko-romańskim i wykusz:

Stare, drewniane, nabijane wrota:

Od strony miasta:

Schody na ganek obrońców:

Południowo-wschodnia baszta bramy (ze skomplikownym systemem korytarzy, klatek schodowych i "romańskich" okien):

Ta sama baszta bramy od zewnątrz:

Kair - mury miejskie XI-XII w. cz. 6

Mury Saladyna - 1171-1173 r.

Na wschód od bramy Bab al-Nasr zaczyna się odcinek murów 2 fazy (Ajjubidów) zbudowany przez Saladyna w latach 1171-1173 (co odpowiada czasom Mieszka III Starego w Polsce).

Mur posiada półokrągłe blanki i regularnie rozmieszczone baszty na rzucie półkola (narożne okrągłe). Na części odcinków mur i baszty zachowały sie w dobrym stanie, w innych miejscach zostały częściowo zrekonstruowane. Mur ten biegnie do północno-wschodniego narożnika  miasta, a następnie na południe ciągnie się dość długi odcinek (w kilku fragmentach) aż do Cytadeli Saladyna.

Bab Zuwayla, 1092 r.

Bab Zuwayla jest trzecią i ostatnią z zachowanych bram Starego Kairu z czasów Fatymidów. Pierwotnie stanowiła element południowego odcinka muru fatymidzkiego, z którego obecnie pozostał króciutki odcinek przyległy od wschodu do bramy. Reszta muru uległa wtopieniu w gęstą tkankę miasta i zapewne rozbiórce - w każdym razie nic więcej z południowego ciągu tych murów nie jest widoczne. Brama przetrwała głównie dlatego, że w latach 1415-22 stała się integralną częścią Meczetu Sułtana al-Muayyad, a na jej 2 wieżach wzniesiono wówczas dwa ozdobne minarety. Leży jednak wśród wąskich zaułków kairskiej starówki i bardzo trudno jest ją sfotografować w całości z jakiejkolwiek strony! (nie mówiąc już o nieustannym ruchu różnych dziwnych pojazdów i tłumach pieszych - choć miejscowych, bo turystów tutaj jak na lekarstwo...).

Bramę zbudował w 1092 r. fatymidzki wezyr Badr al-Jamali. Ma podobny układ jak leżąca naprzeciwko niej, ok. 1,5 km na północ, młodsza o 5 lat brama Bab al-Futuh. Dwie półokrągłe wieże o prostych ścianach bocznych flankują dziedziniec zamknięty portalami i przesklepiony kamienną kopułą wspartą na łukach za pomocą pendentywów (żagielków - motyw bizantyjski). Oryginalne nadproże zdemontowano w 1880 r. żeby ułatwić przechodzenie procesji religijnych. Po wschodniej (prawej wchodząc do miasta) stronie dziedzińca znajduje się duża ozdobna nisza, zaś po zachodniej - wtórne wejście do meczetu przybudowanego do bramy w XV w. Nad dziedzińcem znajduje się sklepiona galeria ujęta łukami. Boczne ściany obu wież od strony przejazdu są ozdobione dekoracyjnymi blendami w formie zwielokrotnionych łuków, co jest motywem zachodniej architektury islamskiej (Andaluzja, Maroko, Algieria, Tunezja).

Uważa się, że wszystkie 3 zachowane bramy i mury Fatymidów wykazują wpływy bizantyjskie i/lub północno-syryjskie. Dawni historycy arabscy (XVI w.) uważali, że 3 bramy zostały wykonane przez 3 chrześcijańskich zakonników z Edessy (dzisiejsza Urfa w Turcji). Historyk architektury Creswell uważał, że bramy i mury fatymidzkie wykazują wpływy budownictwa obronnego Armenii, jednak nie potwierdza tego żaden zachowany zabytek... Z pewnością są w typie rzymsko-wschodniorzymsko-bizantyjsko-armeńsko-syryjsko-romańskim 😉 i stanowią jeden z najważniejszych przykładów architektury obronnej miast w XI w.

Aż do XIX w. brama była miejscem publicznych egzekucji, a w trakcie dziejów na jej murach wywieszano zatknięte na piki głowy ściętych skazańców...

Mnie udało się (wreszcie) do niej dotrzeć w styczniu 2026 r.

Plany bramy wg: Murailles du Caire, Ifao, Tallet/Matkowski:

Widoki z zewnątrz - gęsta zabudowa i kręte uliczki bardzo utrudniają objęcie całości bramy.

Minarety nadbudowane na wieżach bramy pochodzą z lat 1415-1422.

Wieża wschodnia.

Na prawo od wieży widoczny mały fragmencik muru obronnego - jedyna widoczna pozostałość odcinka południowego

ozdobne blendy wielołukowe, typowe dla architektury zachodnio-islamskiej (zapewne kraju pochodzenia kamieniarza?):

Wieża zachodnia - z przybudowanym w XV w. meczetem po jej lewej stronie:

Przejazd bramny i dziedziniec:

sklepiona galeria nad dziedzińcem:

Drewniane, okute wrota - każde skrzydło waży ok. 3,5 tony i jest zamontowane na specjalnej konstrukcji zawiasowej:

Dziedziniec bramy sklepiony kopułą:

kamienna kopuła na pendentywach spływających na łuki - motyw bizantyjski:

duża ozdobna nisza we wschodniej ścianie dziedzińca:

Brama od strony miasta:

Mury Saladyna - 1171-1173 r. - uzupełnienie

Uzupełniam zdjęcia z mojego spaceru wzdłuż murów Saladyna w styczniu 2026 r. - od zachodu (od strony bramy Bab al-Nasr) w stronę wschodnią:

1. Baszta pomiędzy Bab al-Nasr a basztą nr 21 oraz przyległy mur.

Baszta jest częściowo zrekonstruowana, odcinek muru uporzadkowany i dobrze widoczny z ulicy Al Banhawi:

2. Baszta nr 21 i przyległy odcinek muru.

Baszta w częściowo zrekonstruowana, odcinek muru uporządkowany, widoczny z ulicy Al Banhawi:

Baszta nr 21 od strony wnętrza miasta:

3. Baszta nr 20 i przyległy mur.

Baszta w pełni autentyczna (choć nieco przebudowana), odcinek uporządkowany i dobrze widoczny z ulic Al Banhawi i Bahaa el-Deen:

Od strony wnętrza miasta - widok od strony ulicy Baaha el-Deen zza ogrodzenia. Teren po wewnętrznej stronie muru jeszcze nie został uporządkowany i nie jest dostępny:

4. Baszta nr 19 i przyległy mur.

Baszta jest w dużej części zrekonstruowana. Teren jest niedostępny, w trakcie bliżej nieokreślonych prac porządkowo-budowlanych, zasłonięty wysokim blaszanym parkanem. Mur i baszty można podejrzeć od strony ulicy El-Kasasin tylko przez dziury w ogrodzeniu lub ponad dość wysokim parkanem...

5. Baszta na wschód od baszty nr 19 i przylegly mur.

Baszta jest w większości zrekonstruowana, bardzo słabo widoczna przez małe dziury w blaszanym parkanie od strony ulicy El-Kasasin i - teoretycznie - od strony ulicy Al Mansoureya, ale "obowiązuje" tu zakaz fotografowania. Teren wokół muru jest bardzo podniesiony, więc baszta i mur leżą w głębokim wykopie i tym bardziej słabo widoczne. Nie wiem jakie prace tu trwają i czy zmierzają one docelowo do upublicznienia terenów przy murze - mam nadzieję, że tak. Ale kiedy? Nikt nie wie...

Dalsza część murów, obejmująca 1 basztę (nr 37), wieżę narożną nr 38 (Burg Al-Zafr) oraz biegnący za nią na południe odcinek murów Saladyna są obecnie (styczeń 2026 r.) niestety całkowicie niedostępne...

Mury Fatymifów, 1087-1092 r. - uzupełnienie, styczeń 2026 r.

Baszta nr 30 - narożna:

Mur biegnący na południowy-zachód od baszty narożnej, od strony ul. Darb Al Bazazra:

Baszta nr 30 (narożna) od strony ul. Al Banhawi:

Baszta nr 29 - nadwieszona:

Baszta nr 28 (półokrągła):

Baszta 27 - prostokątna, duża, mieszcząca arsenał i pomieszczenia straży:

Ta sama baszta nr 27 od strony wnętrza masta - arsenał i pomieszczenia straży. Jakże "romańska" (1087-1092 r.) ! Detale "romańskie" - okna:

przyległy odcinek muru od strony miasta:

Baszty nr 26, 25 i 24 - północny bok meczetu al-Hakima - uzupełnienie styczeń 2026

Baszta nr 26:

od strony miasta:

mur przyległy do baszty 26:

pozosttałość baszty nadwieszonej pomiędzy basztami nr 26 i 25:

Baszta nr 25:

Baszta nr 24:

Baszta nadwieszona pomiędzy basztą 24 a bramą Bab al-Nasr:

Bab al-Nasr - Brama Zwycięstwa, 1087 r. - uzupełnienie, styczeń 2026

Płaskorzeźbione tarcze, miecze, fryzy arkadkowe, gzymsy konsolkowe, ozdobne konsole wykuszy itp.

ozdobne tarcze z mieczami i fryz arkadkowy:

ozdobne konsole wykuszy i gzymsy konsolkowe:

zachodnia wieża:

gzyms konsolkowy:

ozdobne tarcze:

Wschodnia wieża:

od wschodu:

baszta-zbrojownia-koszary, we wschodnim boku bramy, po lewej dochodzi do bramy późniejszy mur Saladyna:

Bab al-Futuch - Brama Podbojów - 1087 r. - uzupełnienie, styczeń 2026 r.

Wg mnie najpiękniejsza i najbardziej "romańska" z 3 bram fatymidzkich Kairu...

Z zewnątrz:

 Pierwowzór śrdniowiecznych machikuł:

"romańska", a właściwie wzorowana na rzymskich, galeria nad bramą:

Wieża zachodnia:

Wieża wschodnia:

Wewnętrzny dziedziniec zasklepiony kopułą, nisze i drewniane, okute wrota:

Od strony miasta:

Schody na mur przy bramie, od strony miasta:

Tablica informacyjna: