Drezdenko

Dokladna data powstania Drezdenka nie jest znana. Informacje o istnieniu miasta pojawiają się w źródłach pisanych z 1234 roku. Krótka wzmianka odnosi się do grodu, który należał do rzędu polskich warowni strzegących granicy wzdłuż linii Noteci. Miasto było otoczone murami obronnymi z trzema bramami, wzniesiono je najprawdopodobniej w połowie XIV wieku. Wiadomo, ze były naprawiane po 1404 roku kiedy to ulegly zniszczeniu w wyniku toczących się wojen. Kolejny przekaz z roku 1503 informuje o reparacji umocnień świadczy, że były one wówczas murowane. Same mury mogły zostać zniszczone w trakcie wojny trzydziestoletniej, gdyż na planie miasta z roku 1740 nie widać ich. Miasto posiadało dwie bramy. Na północy Brama Niemiecka, od południa druga, której nie zachowała się nazwa. Brama południowa została rozebrana po wybudowaniu nowej twierdzy, a rolę jej przejęła niewątpliwie Polska Brama na terenie fortyfikacji. Można założyć istnienie także furt mających znaczenie gospodarcze, prowadzących z miasta na wschód i na zachód. Nie ustalono dotychczas czasu ich budowy ani momentu zburzenia.

W 1603 rozpoczęto budowę nowej twierdzy, opartej na planie pięcioramiennej gwiazdy, którą ukończono w 1605. W okresie wojny trzydziestoletniej miasto zostało w 1639 opanowane przez wojska szwedzkie i znajdowało się w ich władaniu przez kolejnych 10 lat.
Twierdza wzniesiona została na wschód od miasta. Miasto z twierdzą łączyła droga oraz brama wałowa znajdująca się w zachodniej kurtynie. Druga brama znajdowała się w południowym odcinku wałów. Przez rzekę przebiegał drewniany most łączący twierdzę z drogami w kierunku na Śląsk i Wielkopolskę. Jedno przęsło mostu było zwodzone. Od strony wschodniej twierdza chroniona była licznymi bagnami i rozlewiskami.
Fortyfikacja została zaprojektowana i zrealizowana zgodnie z projektem na rzucie regularnego pięcioboku z bastionami w narożach. System obronny otaczała fosa wypełniona wodą z pobliskiej Noteci. Bastiony podobnie jak kurtyny były budowlami ziemnymi. Dzieła te wzmocnione były od strony fosy palisadą. W przeciwieństwie do fortyfikacji wznoszonych zgodnie z zasadami szkoły starowłoskiej fortyfikacje drezdeńskie nie posiadały murowanego płaszcza. Dlatego ten system obronny, zlokalizowany w widłach dwóch rzek i otoczony fosą, może przypominać twierdze wznoszone w systemie holenderskim. W następnych latach i wiekach twierdza była rozbudowywana.
Drezdenko powoli, lecz sukcesywnie rozwijało się zajmując nowe tereny pod zabudowę. Miasto zbliżyło się do frontu zachodniego twierdzy. Również nabrzeża Starej Noteci zostały zabudowane. Ponadto znacznie obniżył się poziom wody w rzece w bezpośrednim sąsiedztwie miasta. Pojawiły się liczne łachy rzeczne i wyspy. Obniżyło to znacznie wartość obronną fortyfikacji. Wydaje się, że rozpoczął się powolny zmierzch znaczenia twierdzy. Wprawdzie ziemne budowle fortyfikacji ciągle naprawiano, uzupełniano ubytki w stokach, wzmacniano faszynowaniem brzegi rzeki i fosy, lecz nie modernizowano dzieł fortyfikacyjnych przez co Drezdenko znalazło się w grupie przestarzałych systemów obronnych.
Najmniej trwałymi, jak się wydaje, były jednak ceglane konstrukcje murowane, czyli oskarpowanie tzw. nożyc. Na późniejszych planach nie widać już tych umocnień.

Obecnie zachował się fragment murów miejskich z piwnicą przy pl. Wolności 12 oraz ślad zarysu murów w części zachodniej obecnej ul. Wiejskiej. Od strony wschodniej linia murów uległa zatarciu przez wytyczenie Nowego Miasta.

Widok miasta od południa z 1710-1715 roku wg Daniela Petzolda

Plan twierdzy z ok. 1650 roku

Twierdza na planie z 1710 roku

ok. 1720 rok

Plan Drezdenka z ok. 1749 roku

Powyższe materiały pochodzą z referatu wygłoszonego na sesji z okazji Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, która odbyła się 13.04.2006 r. w Drezdenku, Autorzy: dr inż. Wojciech Eckert, Krzysztof Słowiński, ROBiDZ Zielona Góra