Strzegom

Obok grodu warownego, pełniącego funkcje obronne, rozwinęła się także osada miejska zwana Starym Strzegomiem. W 1149 roku biskup wrocławski konsekrował tu pierwszy kościół. W 1202 roku komes Imbram, kasztelan strzegomski, przekazuje joannitom kościół wraz z przynależnościami. Dokumentami potwierdzającymi tę darowiznę (akt dotacyjny z lat 1202-1203, dyplom księcia Henryka Brodatego, oraz 2 dyplomy Cypriana – biskupa [wrocławskiego) potwierdzają istnienie i podkreślają rangę dawnego Strzegomia. Po tym, jak w 1241 r. Tatarzy spalili gród, wdowa po Henryku Pobożnym, Anna, lokowała tu miasto na prawie niemieckim i ściągnęła kolonistów aby przyspieszyć odbudowę ośrodka. W 1291 roku miasto znalazło się w nowo powstałym księstwie świdnicko-jaworskim, którym rządził Bolko I. Z jego polecenia wokół miasta wzniesiono mury obronne w latach 1291-1299. Zostały gruntownie przebudowane i powiększone w XIV wieku kiedy to wybudowano drugi zewnętrzny pas w 1454 r. W ciągu murów było pięć bram: Świdnicka, Jaworska, Wrocławska, Grabińska, Nowa oraz baszty. Pod koniec XV wieku wzniesiono wydłużone basteje. W 1683 r. nastąpiła reperacja umocnień po zniszczeniach wojennych. Niszczone na materiał budowlany w XIX wieku zachowały się obecnie w niewielkich fragmentach wzdłuż promenady. Oprócz kaplicy Św. Antoniego umieszczonej w dawnej bastei, odbudowanej po zniszczeniach wojennych w latach 1957-1961, zachowała się jeszcze baszta Dziobowa (ul. Kamienna), wzniesiona przed 1398 r. zbudowana na rzucie czworobocznym, wyżej przechodząca w ośmiobok zwieńczony stożkowym hełmem.

panorama miasta na rysunku Wernera