Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Pierwsze ślady osadnictwa w Szreńsku pochodzą z przełomu IX i X wieku, w tym czasie w rozlewisku rzek Mławki i Szronki powstał gród otoczony wałami ziemno-kamiennymi. Prawdopodobnie gród powstał po przeniesieniu osadnictwa z lewego, położonego wyżej brzegu rzeki Mławki. Gród wielokrotnie był niszczony co było związane z jego lokalizacją na terenach granicznych z Prusami. W wieku XII, najprawdopodobniej za panowania Bolesława Krzywoustego, gród został powiększony, wzmocniony przez podwyższenie wałów a wokół niego wyrosła osada i w takim kształcie Szreńsk przetrwał następne 100 lat do najazdu Prusów, gdy został ponownie zniszczony. Odkryte w wyniku badań archeologicznych zabytki wskazują, że mieszkańcy grodu zajmowali się garncarstwem, kowalstwem, hodowlą bydła i rolnictwem. W wieku XIII Szreńsk został ponownie odbudowany. Po raz pierwszy w źródłach pisanych Szreńsk pojawia się w 1240 roku. Przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim Szreńskowi nadał Siemowit IV w roku 1383, w tym samym dokumencie potwierdza wcześniejsze nadanie Szreńska Stanisławowi Grada z Kowalewa, który zmienia nazwisko na Szreński i w rękach rodu Szreńskich pozostaje Szreńsk przez 170 lat. W pierwszej połowie XVI wieku Feliks Szreński, ostatni z rodu, w miejscu dawnego grodziska wybudował okazały zamek obronny, z murami obwodowymi, czterema basztami, budynkiem mieszkalnym i budynkiem bramnym oraz kaplicą, przebudował kościół parafialny (1531 zakończenie budowy). Kościół bez większych zmian przetrwał do dzisiaj i stanowi perłę późnego gotyku północnego Mazowsza. W 1554 Szreńsk przeszedł na własność biskupa płockiego Andrzeja Noskowskiego. W 1656 miasto zajęli Szwedzi, a na zamku stacjonował szwedzki garnizon. Na około trzy tygodnie przed bitwą pod Warszawą do Szreńska przybył z wizytacją oddziałów Karol X Gustaw. W latach 1768-1771 zamek w Szreńsku wykorzystywali Konfederaci barscy pod dowództwem Józefa Sawy-Calińskiego, który ranny w bitwie pod Szreńskiem 26 kwietnia 1771, dostał się do niewoli rosyjskiej. Po II rozbiorze Polski Szreńsk wszedł w skład Prus, a jego właścicielem został Karol Ludwik Erhard Knobloch, na którego polecenie zostały rozebrane gotyckie fortyfikacje zamku, a cześć mieszkalną przebudowano na klasycystyczną rezydencję, m.in. dobudowując jeden trakt od zachodu. Pałac przetrwał do pożaru w 1948 r., obecnie pozostaje w ruinie.
plan zamku wg H.Siudera (źródło: Leksykon Zamków...Arkady 2003, str.480)
rekonstrukcja zamku wg H.Siudera z uzupelnieniami J.Salma
(źródło: Leksykon Zamków...Arkady 2003, str.480) 
Warto tez wspomniec o grodzie wczesnośredniowiecznym poprzedzającym zamek: Gród w Szreńsku należał do systemu obronnego północnej granicy Mazowsza od Prus wraz z grodami w Kozielsku (dziś część Mławy), Stupsku, Grzebsku, Grudusku. W ciągu XI w. grody te były kilkakrotnie niszczone (palone) w trakcie walk, a następnie odbudowywane. Gród w Szreńsku wzniesiono na piaszczystej wyspie otoczonej Mławką i Szronką, wśród bagien. Z racji bagiennego podłoża teren, na którym miał powstać gród, musiano najpierw wymościć kamieniami i palami. Pierwotny gród miał 20 arów powierzchni, otaczał go niski wał kamienno-ziemny z palisadą. Wspomniane znaleziska monet pozwalają przypuszczać, że gród w Szreńsku wzniesiono za któregoś z dwu pierwszych władców Polski (Mieszka lub Bolesława). Został on zniszczony przez pożar ok. połowy XI w. (obecnie jego ślady znajdują się na głębokości 2-3,5 m pod powierzchnią terenu). Przy grodzie funkcjonowała osada rolniczo-rzemieślnicza. Przypuszczalnie gród odbudowano w drugiej połowie XI w., rozbudowano zaś – może budując od nowa po kolejnym zniszczeniu – na początku XII w. W trakcie rozbudowy, podjętej za czasów Władysława Hermana lub Bolesława Krzywoustego, podniesiono wały i poszerzono trzykrotnie obszar grodu (do 60 arów). Po ok. 100 latach gród ten i sąsiadującą z nim osadę zniszczył najazd Prusów – co poświadcza wyraźna warstwa przepalonej ziemi. Znaleziska archeologiczne pozwalają stwierdzić, że mieszkali tu i pracowali garncarze, kowale, a może nawet złotnik. Zajmowano się też hodowlą i rolnictwem, być może wytapiano rudę. Niektóre znaleziska świadczą o handlu (przęśliki z Rusi). Pomimo częstych najazdów pruskich w początku XIII w. Szreńsk ponownie odbudowano.
Autor: Hubert Wajs, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
meickel Wysłany: 07 Gru 2008 21:26
Warto też uzupełnić zdjęcia opisem. Widoczny pałac to dawna mniejsza kamienica zamku, przebudowana podczas krótkotrwałej egzystencji tzw. Nowych Prus Wschodnich, czyli pruskiego zaboru Mazowsza. Za http://szrensk.polska.pl/dokumentyarchiwalne/gallery,Wiadomosci_statystyczne_z_miasta_Szrenska_z_16_28_III_1864_roku,gid,277521,cid,5227.htm?body=desc
"Miasto od Kajetana Skopowskiego nabył tajny radca finansowy rządu pruskiego Karol Ludwik Erhard Knobloch, który dokonał rozbiórki zamku, a w tym miejscu wybudował klasycystyczny pałac (obecnie w ruinie, po pożarze z 1948 r.). Prace te kredytował mu Bank Berliński, który wkrótce (po zlicytowaniu niezwróconych prze Knoblocha długów) stał się właścicielem miasta." Pod tajnym radcą finansowym w tym okresie należy rozumieć wyższego urzędnika ministerialnego.
Spichrz to dawna większa kamienica zamkowa, przebudowana w tym samym czasie. W r. 2005 miałem okazję oglądać wnętrze jeszcze pod dachem (zdjęcie http://www.closeddoor.eu/russland/russland_04-06.html#szrensk ). Na resztkach murów obronnych oparte są jeszcze mniejsze zabudowania folwarczne, jednak całość założenia na pierwszy rzut oka nieczytelna, zagubiona w zieleni.
Hiup Wysłany: 08 Lut 2009 23:52
|
|
|||
|
|||
Sądzę, że tak, nigdzie się nie spotkałem o istniejącym grodzisku w Szreńsku. Pewności na 100% nie mam ale moim zdaniem zamek postawiono w miejscu wczesnośredniowiecznego grodu.
Zdecydowanie otoczenie zamku zmieniło się w ostatnich latach. Byłem tam przelotem 1.04 i zamek otacza park z alejkami i oświetleniem, a całość wyszła z krzaków i dobrze widać ją z drogi.
Spokojnie można zdjęcia powtórzyć 😉
Ruiny jakoś zabezpieczyli, udostępnili?
Wygląda na to, że da się tam dojść po trawniku i nie przez chaszcze.
Ostatni post: Warszawa - Wał Zygmuntowski Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
