Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Mało znany i całkowicie zapomniany zamek na ziemi mazowieckiej. Dokument który jako pierwszy wspomina zamek to "Lokacja miasta Sierpc i zgoda na budowę zamku 8 V 1322 roku" Zawiera on pierwszy dokładny opis granic płockiego zespołu osadniczego, tzn. nie tylko samego miasta, ale również okolicznych miejscowości. Z dokumentu tego czytamy, że książę Wacław pozwolił wybudować biskupowi Florianowi w Sierpcu miasto i zamek „ […] in villa sive loco predicto Seprcz castrum et civitatem munire ac firmare et ipsum castrum ac civitatem, […] iure Srodensii sive Nouifori oppidi in terra Wratislauiensi situati […]”. Na mocy tego dokumentu Sierpc uzyskał lokację na prawie średzkim, zaś jego mieszkańców wyłączono spod jurysdykcji księcia. Ponadto książę zezwolił biskupowi na opasanie osady murem. Około 1348 roku, w Sierpcu rozpoczęto budowę zamku, zlecając ją najprawdopodobniej podkomorzemu mazowieckiemu - Dzierżkowi Kopaczowi z Dmoszyna w ziemi rawskiej. Jest to jedna z teorii. Zamek w Sierpcu, mógł powstać także najprawdopodobniej z polecenia Kazimierza Wielkiego. Panujący po nim książę Siemowit III panował zbyt krótko, aby zrealizować taką inwestycję, a następnie, około roku 1383 nadał miasto Jaśkowi Pilikowi.
Ewentualnym fundatorem mógł być również Andrzej z Gulczewa kolejny właściciel miasta. Za istnieniem zamku może przemawiać fakt występowania w dokumentach urzędnika zwanego „murgrabią” (burgrabia) pilnującego bezpieczeństwa w mieście, który w 1519 r. uwięził Marcina, wikariusza z Łęgu, podającego się za Czecha i przebywającego w karczmie po cywilnemu. Wiadomo, iż w połowie XVII w. ksieni klasztoru benedyktynek sierpeckich wydzierżawiła zamek, stawiając warunek, iż dzierżawca będzie utrzymywał go w dobrym stanie. Najazd szwedzki, który bardzo zniszczył Mazowsze i dał się we znaki również zamkowi w Płocku, obrócił sierpecką budowlę w ruinę. Z początkiem XVIII wieku, kiedy benedyktynki wznosiły murowany klasztor, zamek został rozebrany na cegły.
Ruiny zamku istniały jeszcze do 1876 roku, kiedy to zostały rozebrane, zaś jego dokładną lokalizację na dzień dzisiejszy jest trudno wskazać. Jednakże znaczącym faktem jest, iż dzisiejsza ul.Benedyktyńska w XIX wieku zwana była "Zamczysko". Znalazłem tez informację mówiącą , że relikty zamku znajdują się na północny zachód od miasta naprzeciw kościoła parafialnego, między rowem odpływowym (dawną fosą okalającą zamek) do rzeki Sierpienicy, a bagniskiem.
domniemany teren w miejscu gdzie mógł znajdować się zamek
miejsce w sąsiedztwie, które mnie zaciekawiło...
o tej pory o istnieniu zamku w Sierpcu wspominały jedynie dawne dokumenty. W najstarszym z nich z 1322 r wspomniane jest, że Sierpc zostanie opasany murami i zostanie tam wybudowany zamek. Jednak jak to często bywało i nadal bywa z inwestycjami budowlanymi budowa zamku pozostała tylko w sferze planów. Na ich realizację trzeba było czekać prawie dwa stulecia. Kolejny dokument pochodzi z poł. XV wieku i mowa w nim jest o istnieniu w Sierpcu curii, czyli zapewne dworu obronnego - ale jeszcze nie zamku. Istnienie zamku potwierdza dopiero dokument z 1519 roku, który wymienia z nazwiska jego zarządcę oraz młodszy od niego o ponad 100 lat dokument, w którym pojawia się nazwa arx antigua - czyli starożytny zamek oraz miejsce - okolice kościoła farnego.
Na dokładniejszą lokalizację warowni naprowadziły archeologów wyniki XIX-wiecznych prac… melioracyjnych. Jak donosiła ówczesna prasa - na obszarze ok. 1500 m2 nad rzeką Sierpienicą niedaleko kościoła farnego znaleziono gliniane naczynia przypominające doniczki. Dla współczesnych archeologów to była wskazówka, że istniała tu niegdyś duża budowla, a naczynia przypominające doniczki zostały zidentyfikowane jako tzw. kafle naczyniowe, służące jako warstwa izolacyjna zamków wznoszonych na terenie podmokłym.
Poszukiwanie śladów zamku w Sierpcu było modelowym przykładem badań interdyscyplinarnych. Najpierw przeprowadzono badania powierzchniowe, potem zdjęcia lotnicze z wykorzystaniem wielowirnikowego drona, by na koniec w miejscach, które wydawały się archeologom najbardziej obiecujące przeprowadzić badania z użyciem magnetometru cezowego. Ten badając zaburzenia pola magnetycznego wskazał badaczom miejsca, gdzie pod ziemią mogą znajdować się konstrukcje wykonane ręką człowieka. Na koniec sięgnięto po tradycyjny oręż archeologa - badania wykopaliskowe. Dzięki nim odsłonięta została ściana budowli wykonana z cegły pochodzącej z początku XVI wieku, zapewne mur rezydencji istniejącej niegdyś na zamku. Fundatora i budowniczego zamku badacze widzą w osobie Prokopa Sierpskiego - jednego z bogatszych i bardziej wpływowych wówczas ludzi na Mazowszu, który na początku XVI wieku był właścicielem połowy Sierpca. Jedną z przesłanek na to, że on właśnie wybudował zamek są zaś… długi, które pozostawił swym spadkobiercą, a które jak wiadomo często idą w parze z dużą inwestycją budowlaną.
(źr: http://tvsierpc.pl)
 |
|
|
kalos70 Wysłany: 27 Gru 2015 19:10 Pozostałości murów obwodowych XVI-wiecznego zamku w Sierpcu (woj. mazowieckie) odnaleźli naukowcy w czasie badań archeologiczno-architektonicznych. Badania terenowe poprzedziła wielomiesięczna kwerenda dostępnych źródeł archiwalnych na temat nieistniejącej dziś warowni. Projekt badawczy prowadzą Tomasz Olszacki z Pracowni Archeologicznej „Trecento” z Łodzi wspólnie z dr. Arturem Różańskim z Instytutu Prahistorii UAM w Poznaniu. Badaczom udało się ustalić, że murowana siedziba obronna zbudowana została przez kasztelana sierpeckiego Prokopa Sieprskiego herbu Prawdzic w początkach XVI wieku. – Dotąd na północnym brzegu rzeki Sierpienicy odsłoniliśmy pozostałości murów obwodowych zbudowanych z kamienia i cegły gotyckiej tzw. palcówki, bruków związanych z owym najstarszym murowanym zamkiem oraz płytę posadzkową, będącą pozostałością po funkcjonującym tam wówczas piecu hypokaustycznym, który był częścią systemu ogrzewającego pomieszczenia zamku – opowiada Olszacki. W 2 połowie XVI stulecia założenie zostało rozbudowane przez Potulickich herbu Grzymała. Powstała wtedy rozległa, wsparta przyporą kamienica, wpisana w południowy bok dawnego dziedzińca i ogrzewana piecami zbudowanymi z kafli płytowych. – Wkrótce po zniszczeniach wojennych z połowy XVII lub początków XVIII wieku ten znacznych rozmiarów, bo zajmujący około 1500 m2, prywatny zamek został rozebrany i pamięć o nim uległa całkowitemu zapomnieniu. Dopiero nasze badania rzucają nowe światło na jego historię – dodaje Olszacki. Dotychczas archeolodzy wydobyli ponad 5 tys. zabytków, w tym między innymi naczynia ceramiczne, okazały zbiór późnorenesansowych kafli, które zdobiły niegdyś piec, również skóry i dewocyjny medalik wyobrażający świętych Benedykta i Scholastykę. Ten ostatni być może pochodzi z czasów przebywania na zamku Panien Benedyktynek w 1 połowie XVII wieku. Prace badawcze finansowane są przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz miasto Sierpc. Być może w przyszłości powstanie w tym miejscu park kulturowy z wyeksponowanymi reliktami zamku. Planowana jest również wystawa poświęcona twierdzy. Tekst pochodzi z serwisu Nauka w Polsce. http://archeowiesci.pl/2015/08/04/w-sierpcu-odkryto-zapomniany-zamek/ Bruki zamku Prokopa Sierpskiego i centralna partia fundamentów kamienicy Potulickich. Fot. M. Cichocki
|
|
czcibor Wysłany: 19 Lip 2016 9:02
Z facebookowego profilu Szukamy zamku dla Kasztelana. Archeologiczne badania w Sierpcu
| Cytat: |
|
Z dziejów zapomnianego zamku
Otoczony murami obronnymi zamek w Sierpcu (Mazowieckie) powstał na przełomie XV i XVI w. po rozbudowie wieży mieszkalnej, istniejącej już wtedy niemal od stu lat. Wzniesiono ją w miejscu, gdzie najstarsze ślady osadnictwa sięgają XII i XIII stulecia.
To wstępne wyniki prac archeologicznych, rozpoczętych jeszcze w 2015 r., kiedy to odkryto pierwsze relikty związane z zapomnianym sierpeckim zamkiem. Kolejny etap prowadzonych tam badań zakończy się w sierpniu. Prace finansowane przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Urząd Miasta Sierpca mają być kontynuowane w 2017 r. Ich wyniki zostaną opublikowane.
Według dotychczasowych ustaleń sierpecki zamek po przebudowie na przełomie XVI i XVII wieku stał się rezydencją pałacową, a po zniszczeniach w okresie Potopu Szwedzkiego i kolejnej przebudowie – najpóźniej na przełomie XVII i XVIII stulecia – rezydencją dworską, znaną z XIX-wiecznych dokumentów.
W trakcie wykopalisk prowadzonych w miejscu dawnego zamku w Sierpcu odkryto dotychczas ok. 10 tys. zabytkowych artefaktów, m.in. fragmenty ceramiki od wczesnego średniowiecza po nowożytność. Do najciekawszych znalezisk należy wydrążona w pniu drzewa studnia, datowana na wiek XVII lub początek XVIII wieku – poinformował PAP Tomasz Olszacki z Pracowni Archeologicznej „Trecento” z Łodzi, jeden z archeologów prowadzących wykopaliska. Badania wspomagają pracownicy i studenci Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
– Najstarsze ślady osadnictwa, na które natrafiliśmy, sięgają drugiej połowy XII wieku oraz początków XIII stulecia, i poprzedzają powstanie zamku. Elementem datującym jest tu przede wszystkim ceramika naczyniowa o cechach typowych dla tego okresu. Znaleźliśmy też liczne fragmenty skór, które prawdopodobnie związane są ze wczesnośredniowieczną osadą otwartą, gdzie trudniono się ich obróbką, być może produkcją szewską – powiedział Olszacki.
Podczas przeprowadzonych dotychczas prac archeologicznych natrafiono jednocześnie na datowane na wiek XV murowane pozostałości budowli identyfikowanej jako wieża mieszkalna, pełniąca także funkcje obronne, zwana inaczej donżonem, która została wzniesiona mniej więcej na planie prostokątnym o wymiarach ponad 6 na 9 metrów.
– Była to budowla murowana dołem z kamienia i cegły gotyckiej, tzw. palcówki, z najniższą kondygnacją wyłożoną wewnątrz brukiem. Wieżę tę łączymy z dość zamożną jak na Mazowsze rodziną Gulczewskich, która była w tym czasie właścicielem Sierpca. Budowla ta poprzedzała powstanie charakterystycznych, zamkowych murów obwodowych, które wzniesiono na przełomie XV i XVI stulecia – wyjaśnił Olszacki.
Wstępne badania odkrytych murowanych elementów wskazują, że sierpecki zamek został wzniesiony na planie trapezu o powierzchni ok. 1 tys. metrów kw. Poza murami obwodowymi natrafiono także na pozostałości budynku, który został wzniesiony z cegły gotyckiej, między dwiema starszymi od niego przyporami. Niewykluczone, że mógł być częścią zamkowej bramy, co jednak wymaga dalszych analiz.
– Zarówno odkrycie w Sierpcu wieży mieszkalnej, jak i późniejszej fazy zamkowej z murami obwodowymi, należy oceniać jako wydarzenie znaczące, ponieważ na Mazowszu niewiele jest średniowiecznych zamków, zwłaszcza o charakterze prywatnych siedzib rodowych. Każdy taki zamek prywatny, który udaje się rozpoznać, czy nawet założenie dworskie, obronne, wymaga na pewno szczególnej uwagi i badań – ocenił Olszacki.
Po częściowej rozbiórce zabudowań zamku u schyłku XVI lub w początkach XVII wieku powstał tam budynek przypominający formą pałac z ryzalitem wejściowym, sienią pośrodku oraz dwoma izbami po obu stronach. Budowla prawdopodobnie otoczona była ogrodem typowym dla późnego renesansu i wczesnego baroku. Posiadłość była własnością rodziny Potulickich, do której należała wówczas ta część Sierpca.
W czasach Potopu Szwedzkiego zabudowania – określane przez archeologów jako pałacowe – zostały zniszczone. Pod koniec XVII wieku albo w początku XVIII stulecia z częściowym wykorzystaniem dawnych fundamentów zamku, a częściowo na nowych, powstały zabudowania związane z założeniem dworskim, które funkcjonowały w późniejszym czasie i zostały utrwalone na mapie pruskiej z początku XIX wieku jako Schlossplaz – plac zamkowy.
– W przypadku Sierpca mamy szczególną okazję prześledzenia tego, jak przebiegał rozwój historycznej zabudowy, począwszy od wieży mieszkalnej, w tym przypadku murowanej, czyli dość okazałej, jak na Mazowsze, poprzez regularny zamek gotycki z wyraźnie zaznaczonym elementami obronnymi, aż po rezydencję z pałacem i ogrodem, a następnie założenie dworskie. Chcemy wrócić na zamek w przyszłym roku i kontynuować badania – podkreślił Olszacki.
Jak zapowiedział, na 2018 r. planowana jest publikacja monografii podsumowującej wyniki prac wykopaliskowych w Sierpcu. Przyznał zarazem, iż w planach jest również wyeksponowanie reliktów odkrytych podczas badań oraz utworzenie ekspozycji muzealnej poświęconej archeologii tamtejszego zamku.
Data publikacji – 8 sierpnia 2016
źr: http://archeowiesci.pl
Sierpień 2016
teren gdzie stał zamek
oraz naocznie widziany sierpecki zamek
52.85929033702539, 19.670233082536534
Rejon budynku Farma 15 czyli tam gdzie i ja go kiedyś lokalizowałem.
https://kolomedievi.umk.pl/fototeka/1114/zamek-relikty
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
