Czersk

Zamek książąt mazowieckich w Czersku został zbudowany na przełomie XIV i XV wieku w miejscu pochodzącego z XI wieku grodu rezydencjonalnego o konstrukcji izbicowej Władysława Hermana. Wzniósł go w latach 1388–1410 książę mazowiecki Janusz I. Gdy tereny te zostały przyłączone do Królestwa Polskiego (1526), zamek stał się własnością królewską i podlegał królowej Bonie. Zamek prezentował się bardzo okazale i miał duże znaczenie militarne. Mury zewnętrzne zamku miały grubość 2 m, a wysokość ok. 8 m. Szczytem murów biegły ganki strażnicze. W 1229 książę Konrad mazowiecki uwięził w tutejszym lochu księcia Henryka Brodatego. Wypuścił go dopiero po interwencji przybyłej ze Śląska księżnej Jadwigi. W 1239 Konrad uwięził tutaj Bolesława Wstydliwego. W czasie Potopu szwedzkiego, w 1656 roku, zamek w Czersku doznał bardzo poważnegow uszczerbku. Wojska szwedzkie po doznaniu klęski od Stefana Czarnieckiego pod Warką wycofując się opanowały twierdzę czerską i doszczętnie ją zdewastowały. W latach 1762–1766 starosta czerski marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński podjął próbę odbudowy zamku (wtedy powstał most przez fosę), jednak po dostaniu się pod zabór pruski w XVIII wieku, mury zostały zburzone, co pozbawiło twierdzę resztek znaczenia militarnego. Od tego czasu zamek jest zrujnowany. Do dzisiaj zachowana jest większość murów zamku oraz wszystkie trzy wieże (Brama, Południowa i Zachodnia), z których można podziwiać panoramę okolicy. W obrębie murów znajdują się fundamenty kościoła zamkowego (pod wezwaniem św. Piotra).

plan zamku wg T.Zagrodzkiego 1988, (źr.Leksykon Zamków...str.140)
 

rekonstrukcja zamku wg T.Zagrodzkiego z uzupełnieniami J.Salma (źr.Leksykon Zamków...str.140)
 

rekonstrukcja zamku wg.Sypkow (źr.Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, str51)
 

zamek na rysunku Napoleona Ordy z II poł. XIXwieku (źr.Leksykon Zamków...str.140)
 

zamek na rysunku w Tygodniku Ilustrowanym,1861,nr101,(źr.Leksykon Zamków...str.140)

plan wież wg.Sypkow (źr.Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, str52-53)