Kozienice

Pierwotny drewniany dwór królewski istniał w Kozienicach już w XIV w., ale wzmiankowany jest dopiero w źródłach z połowy XVI. Inne źródła podają, że w XV wieku wybudowano w Kozienicach dwór myśliwski, być może na wzór istniejącego co najmniej od czasów Kazimierza Wielkiego dworu łowieckiego w nieodległej Jedlni. Z dokumentów wiadomo, że Władysław Jagiełło bawił w Kozienicach dziewięć razy, w latach: 1390, 1993, 1409, 1410, 1419, 1421, 1426, 1429, 1432. Pobyty te przypadały w większości na miesiące zimowe, ponieważ wtedy najczęściej organizowano polowania. Warto zwrócić uwagę na to, że król odwiedzał Kozienice dość regularnie od początku swego panowania w Polsce (1386 r.) niemal do samej śmierci (w 1434 roku). Z przywileju lokacyjnego miasta z 1549 roku wiadomo, że starosta został upoważniony do założenia miasta w części królewskiej wsi Kozienice, w pobliżu dworu królewskiego. Z ogólnikowych przekazów wiadomo, że w l. 1564-1567 znajdował się tam – oprócz budynków gospodarskich – "dom wielki na podrunie" (czyli podpiwniczony) i drugi "dom na kopcu". W okresie "potopu" szwedzkiego dwór został zniszczony. Jego dewastacji dowodzą źródła z początków XVIII w. Choć obiekt jest w nich określany mianem "pałacu", należy pamiętać, że nazwa ta obejmowała wówczas każdy większy dwór (murowany lub drewniany), jeśli tylko posiadał oficyny. Na jego miejscu w latach 1776-98 wybudowano pałac. Lokalna tradycja umiejscawia rezydencje królewską w miejscu pomnika upamiętniającego narodziny króla.
W Kozienicach był dwór królewski (mający bardziej charakter rezydencjonalny niż obronny) ale jest na pewno obiektem wartym wzmiankowania i wymienienia.

plan Kozienic z XIX wieku