Dębno

Badania archeologiczne dowiodły, iż obecna budowla powstała w miejscu wcześniejszej, warownej siedziby drewniano-ziemnej, której początki sięgają drugiej połowy XIII w. Wystawiono ją na planie owalu (30 x 60 m) i otoczono systemem fortyfikacyjnym złożonym z ziemnego wału i fosy. Można przypuszczać, że pierwotną warownię wznieśli Gryfici - być może komes Świętosław, kasztelan wiślicki (1284-1288). Fundatorem murowanego zamku był Jakub Dębiński herbu Odrowąż, kanclerz koronny, wojewoda sandomierski i kasztelan krakowski. Rezydencję w jej dzisiejszym kształcie wzniesiono w latach ok. 1470-1480. Nowa budowla, której fundament położono z głazów narzutowych a ściany wzniesiono z cegły w wątku polskim, składała się z czterech dwukondygnacyjnych budynków jednotraktowych połączonych narożami, podpiwniczonych, otaczających trapezowaty dziedziniec. Skrzydło zachodnie zostało oflankowane dwiema basztami, dołem cylindrycznymi, a w górnej partii ośmiobocznymi. W skrzydle wschodnim od północy i południa znajdują się dwa wykusze nadwieszone na kamiennych kroksztynach. Pomieszczenia mieszkalne piętra były dostępne z drewnianego ganku obiegającego dziedziniec. Wyjątkowo ciekawy jest wystrój komnat piętra w skrzydle wschodnim - warto zwrócić uwagę na przepiękną późnogotycką kamieniarkę portali oraz arkad prowadzących do wykuszy. Od wschodu znajdowała się wieloboczna dobudówka, zapewne kaplica, którą zburzono w 1777. Zamek posiada bogatą dekorację kamieniarską. Ściany ozdobiono wzorami rombowymi i zygzakowatymi, wykonanymi z cegły zendrówki. Szczególnie ozdobny jest ryzalit północny, gdzie widoczne są dekoracje ornamentalne - maswerkowe i o motywach heraldycznych. Zamkowe wnętrza wiele zawdzięczają sekretarzowi króla Stefana Batorego, Franciszkowi Wesseliniemu, który zmodernizował swą otrzymaną w 1583 roku siedzibę w duchu renesansowym. Adaptacją - o czym wiemy z zachowanej w murze sygnatury i daty - kierował Jan de Simoni, znany z prac w Krakowie i Sączu budowniczy; prace zakończono w roku 1586. Późniejsze, niewielkie modernizacje budowli nie miały wpływu na jej ogólny wygląd; najpoważniejszych przeróbek dokonali w 1722 Tarłowie, ale i oni nie przekształcili zbytnio Dębna. Zamek został w latach 70. XX w. gruntownie odrestaurowany. (źr: http://www.sciaga.pl)

plan zamku wg. T.Chrzanowskiego i M.Korneckiego

rekonstrukcja zamku z lat 1470-1480 wg. Z.Bocheńskiego i S.Świszczowskiego

zamek w II połowie XIX wieku na rysunku N.Ordy