Podegrodzie "Zamczysko"

wieś w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie

Grodzisko położone jest w północno -zachodniej część Kotliny Sądeckiej, około 10km na zachód od Nowego Sącza. Stanowisko zajmuje izolowany cypel na lewym, północnym brzegu Dunajca, na krawędzi wysoczyzny w pobliżu ujścia niewielkiego dopływu Dunajca - Barczynki. Obiekt zajmuje obszar w kształcie trapezu wielkości 15 arów. Na powierzchni brak jest śladów wałów, widoczne są jedynie pozostałości rowów z czasów ostatniej wojny.
Wczesnośredniowieczny gród funkcjonował w okresie włączenia tych terenów w obręb władztwa Mieszka I. Gród ten powstał najprawdopodobniej po zniszczeniu grodu w Naszacowicach. Mogło to mieć miejsce w latach 1034-1039 lub nawet nieco później. Okres jego funkcjonowania nie był zbyt długi, datuje się, że koniec mógł nastapić pod koniec XI lub na początku XII wieku poeprzez pożar, który strawił wały. Wg. A. Żakiego, gród "grobla" powstał po upadku założenia "Zamczysko".

Opis obiektu ze strony Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego
( http://www.archeo.uj.edu.pl)
Grodzisko badane w latach 50-tych i 60-tych (przez 3 różne ekipy: A. Kraussa, G. Leńczyka i Z. Woźniaka), w 1991 r. ekipa IA UJ pod kierunkiem drdr. J. Poleskiego i R. Madydy-Legutko przeprowadziła badania weryfikacyjne, mające na celu uściślenie chronologii względnej i bezwzględnej tego stanowiska. Stanowisko położone jest w zachodniej części Kotliny Sądeckiej, na niewielkim cyplu, wcinającym się w dolinę Dunajca. Jego powierzchnia wraz z reliktami wałów wynosi 0,25 ha.
W warstwach i obiektach na omawianym stanowisku odkryto na wtórnym złożu niezbyt liczne fragmenty naczyń, które można wiązać z epoką brązu i wczesną epoką żelaza. Na zachodnim stoku wzgórza, na którym położone jest stanowisko (między "suchą" fosą i zachodnim odcinkiem wału) natrafiono na 3 obiekty kultury puchowskiej. Ich funkcję na podstawie odkrytych w nich zabytków, jak i na podstawie analizy porównawczej, można określić jako kultową. Pozostałe warstwy i obiekty na stanowisku wiązały się z osadnictwem wczesnośredniowiecznym. W kilku miejscach pod wałem grodziska natrafiono na obiekty i warstwy, które powstały jeszcze przed rozpoczęciem budowy umocnień. Okres dzielący powstanie tych obiektów i warstw i budowę wału nie mógł być długi, gdyż odkryto w nich także fragmenty naczyń, które należy datować na XI w. W trakcie budowy grodu jego teren prawie w całości zniwelowano, wykorzystując pozyskaną wówczas ziemię jako materiał do wypełniania skrzyń wału i wznoszenia nasypu jego zachodniego odcinka. Gród otoczony był pojedynczym wałem, biegnącym bezpośrednio przy krawędzi wypłaszczenia szczytowego wzgórza. Wykonane przekroje wału ujawniły, iż jego północny, wschodni i południowy odcinki wzniesione były w konstrukcji skrzyniowej (najpewniej zrębowej). Uchwycona szerokość wału wynosiła nieco ponad 5 m. Nieco inaczej wyglądał zachodni odcinek umocnień. Jego podstawę tworzył szaniec ziemny o podstawie szerokości ponad 7 m. Istnieją przesłanki wskazujące, że stoki owego nasypu były wzmocnione ułożonym na nich brukiem z kamieni. Na opisanym szańcu wznosić się musiała drewniano-ziemna konstrukcja przedpiersia. Wysokość opisywanego odcinka wału mogła przekraczać 5 m. Od strony zachodniej pogłębiono naturalne siodło, oddzielające wzgórze, na którym położony był gród, od płaskowyżu. Szerokość "suchej" fosy wynosiła co najmniej 8 m, głębokość ponad 4 m.
Na majdanie grodu odkryto kilkadziesiąt dołków posłupowych i kilkanaście jam. Zarówno ślady po słupach, jak i jamy nie są pozostałościami budynków mieszkalnych. Budynki takie na majdanie musiały pierwotnie istnieć, były one zapewne wzniesione w konstrukcji naziemnej (zrębowej lub plecionkowej). Analiza porównawcza ceramiki z warstw i obiektów związanych z okresem funkcjonowania grodu wskazuje, iż powstał on najprawdopodobniej w XI w., raczej w jego 2. połowie. Istnienie grodu kończy gwałtowny pożar, którego przyczyn nie znamy. Brak przesłanek wskazujących, by gród mógł tu funkcjonować dłużej niż do początków XII w. Po pożarze grodu na "Zamczysku" centrum osadnicze przesuwa się o kilkaset metrów na południe, na wzgórze "Grobla", gdzie powstaje nowy gród.

lokalizacja grodzisk w Podegrodziu; Grobla (1), Zamczysko (2)

plan grodziska "Zamczysko" wg. G.Leńczyka

plan wykopów na grodzisku

rekonstrukcja grodziska

zdjęcie lotnicze grodziska