Grodzisko k/Zatora

wieś w powiecie oświęcimskim, w gminie Zator

Obiekt jest położony na skalistym, cyplowatym wzgórzu w widłach Skawy i jej dopływu Bochenki. Stanowisko zostało silnie zniszczone przez kamieniołom, jedynie od południowego-wschodu widoczne są resztki zamykającego cypel wału, którego wysokość dochodziła w 1932 roku do 2m. Zrekonstruowana powierzchnia grodziska tworzy owal o wymiarach 90x60m. Obecnie budowana jest tu szkoła niszcząc stanowisko całkowicie. Na obiekcie prowadzono badania w 1932 roku (Leńczyk) oraz sondażowe w 1951-52 (Żaki) i weryfikacyjne w 1966 (Gedl). odkryto warstwy kulturowe pochodzące z dwóch okresów kultury łużyckiej i wczesnego średniowiecza. Materiał znaleziony na grodzisku datuje II fazę funkcjonowania na VII/XI wiek. Z powodu braku badań wiążących te warstwy z konstrukcją wałów trudno jest ustalić czas funkcjonowania grodu. Istnieje stosunkowo dużo informacji na temat grodziska. M.in Jan Długosz wspomina o zamku z białego kamienia z którego po zburzeniu i zniszczeniu grodu wybudowano Zator.
Ten sławny historyk często jednak mijał się z prawdą, a ponadto zaczął pisać swoje dzieło Liber Beneficium Cracoviensis 200 lat po tym, kiedy wczesnośredniowieczna wersja Grodziska zakończyła swoje funkcjonowanie. Istnieją więc wątpliwości co do tego, czy piaskowiec z murów obronnych Grodziska stanowi dziś fundament zamku w Zatorze. Ponadto Długosz w Liber Beneficium Cracoviensis umieszcza wzmiankę, że nad wsią (obecne Grodzisko) wznosiła się skała, wzgórze to było niegdyś obronne i że wieś przejęła jego nazwę. Powyższe twierdzenie oparte są na... kamiennych podstawach - we wnętrzu wzgórza znaleziono resztki wału - "podnóże zewnętrznego stoku wału zewnętrznego", który stanowił część "masywnej fortalicji posiadającej nasyp z łamanego piaskowca, zlepionego znacznymi ilościami ilastej gliny o zabarwieniu sinozielonkawym" - pisze w swoim sprawozdaniu Anna Tyniec. Nasyp ten, znaleziony w trakcie zakładania w lipcu 1992 roku jednego z 5 wykopów przez mgr Tyniec, nie nosił w tym miejscu śladów zniszczenia pożarowego - usypany został na terenie przygotowanym do tego celu przez niwelację, nawiezienie podkładu wyrównawczego (silnie zabarwionej na kolor brązowy gliny), na której następnie rozsypana została warstwa substancji organicznej pochodzenia roślinnego, zawierająca znaczne ilości ziaren zbóż. Zdaniem mgr Anny Tyniec pewnym jest także, że przynajmniej zewnętrzna część fortyfikacji powstała nie wcześniej niż w końcu II fazy wczesnego średniowiecza. Niektórzy historycy przypuszczają, że gród był zamieszkany w czasach Bolesława Chrobrego, zaś okres jego upadku wiązać można z najazdem Tatarów w 1241 r. lub z czasami walk Konrada i księcia opolskiego Mieszka z Bolesławem Wstydliwym, jednak ceramika tutaj odnaleziona wskazuje raczej na funkcjonowanie grodziska w II połowie X wieku.
Opracowanie:Adrianna Nikiel, http://www.grodzisko.malopolska.pl
Nr stanowiska 3, nr.rej. 583/88, obszar AZP 104-52

lokalizacja stanowiska wg. G.Leńczyka

plan i przekrój grodziska wg. G.Leńczyka