Witków

We wsi znajduje sie murowana wieża rycerska z przełomu XIV/XV wieku. Obiekt jest zachowany w postaci nasypu o średnicy około 20m wyniesionego na 2,5m ponad dno fosy, której szerokość waha się na 10-15m. Od wschodu i północna zewnątrz fosy zachowany jest o wysokości ok. 1,5m. Centralną część nasypu zajmuje wieża mieszkalno-obronna założona na planie kwadratu o wymiarach 10.75x11,10m. Wysokość jej do gzymsu wynosi ok. 12m. Zbudowana jest z kamienia polnego i cegły. We wnętrzu zachowały się fragmenty gotyckiej polichromii. Przed 1945 rokiem wieża służyła jako mieszkanie dla służby, po drugiej wojnie światowej popadła w ruinę. W latach 1978 - 84 została odbudowana z przeznaczeniem na stację badawczą Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza.

plan założenia z rozwarstwieniem murów wg. Z.Radackiego

przekrój wieży i budynku gospodarczego

elewacja południowo-wschodnia z rekonstrukcją elementów średniowiecznych

na początku XX wieku

-----------------------------------------------------------------------------
artykuł z Gazeta Lubuska 13 stycznia 2009

Wieża Rycerska w Witkowie

Specjalność Lubuskiego? Zdaniem wielu historyków powinniśmy chwalić się właśnie wieżami rycerskimi... Ta w Witkowie mogłaby grać główną role w filmie fantasy

(rys. Robert Jurga)

Zamek, ale mniejszy

Wieże rycerskie były rodzajem siedziby mieszkalno - obronnej. To samodzielnie stojące budynki, kilkukondygnacyjne, budowane najczęściej na planie zbliżonym do kwadratu. Zawierały zarówno pomieszczenia mieszkalne jak i gospodarcze. Były także sposobem na ominięcie prawa.

Oto w średniowieczu na budowę zamku potrzebne było specjalne pozwolenie suwerena (regale książęce). Sprytni możni obchodzili ten zakaz budując tzw. wieże rycerskie.

Rezydencja rycerza

Warowna siedziba była potrzebna nie tylko do obrony rycerskiej rodziny. Podkreślała władzę feudalną nad poddanymi. Samo mieszkanie w wieży górującej nad okolicą podkreślało statut społeczny właściciela i wyraźnie odróżniał go nie tylko od poddanych chłopów ale i drobniejszego rycerstwa.

Kamienne mury, ziemne wały czy chociażby drewniana palisada tworzące zamknięty obwód wokół domostwa wyznaczały swoiste sacrum, czyli uświęcone i nienaruszalne miejsce rezydowania rycerza czy późniejszego szlachcica.

Z tego, co pod ręką

Witków pojawił się w dokumentach z 1350 roku jako dziedzina rodu von Neckar. Prawdopodobnie to oni właśnie zbudowali wieżę. Później, do wieku XVI, panował tutaj ród Warnsdorf.

Następnie pojawia się znany nam już Fabian von Schoenaich. Wreszcie władają w Witkowie von Dohna i Jadwiga Tschirnheus-Polckenhein. A potem? Potem był już PGR, który postąpił z wieżą, jak z wieloma innymi naszymi perełkami.

Zbudowano ją na przełomie XIV i XV wieku z tego, co było pod ręką. Czyli z kamienia narzutowego uzupełnianego cegłami. Składała się z wieży mieszkalnej, dziedzińca, wału i fosy. Całość była otoczona kamiennym murem.

(fot. Paweł Janczaruk)

Jak się zmieniała

Patrząc na ściany można prześledzić jak zmieniała się budowla. Najpierw w przyziemiu były małe prostokątne okienka. W okresie późnogotyckim zmieniano układ okien, na piętrze pierwszym, w miejscu jednego z okien, zrobiono szeroką arkadę.

W renesansie wprowadzono inną wysokość kondygnacji oraz układ okien. Pojawiła się renesansowa kamieniarka, która pochodziła prawdopodobnie ze znanego warsztatu w Chojnowie. Podczas prac archeologicznych odkryto tutaj wiele drobiazgów, które świadczą o wysokiej pozycji społecznej właścicieli.

Kto mieczem wojuje...

Kim byli mieszkańcy wież rycerskich? Sławni byli ci z pobliskich Żarek Wielkich. Sama budowla zwana była Czerwonym domem, ale nie cieszyła się najlepszą sławą.

Wszystko za sprawą rodu von Hackenborn, z którego pochodzący mężowie mieli opinię rycerzy-rabusiów, awanturników i ciemiężców. Stąd nieprzypadkowo na swoją siedzibę wybrali Żarki Wielkie, miejsce położone obok bardzo ruchliwego traktu handlowego, tuż obok dogodnej przeprawy przez Nysę. Dlatego też w bardziej współczesnych czasach wieś słynęła z… przemytników. Miejscem tym władali również inne znamienite rody Środkowego Nadodrza - Bibersteinowie i Schoenaichowie.

Kto mieczem wojuje… W XV wieku wieża była wielokrotnie oblegana, zdobywana i niszczona. Po tych przejściach znajdowała się w ruinie. I już w wieku XVII stała się źródłem materiału potrzebnego do budowy nowego kościoła.