Tum

Również dwuwieżową jest potężna kollegiata w Łęczycy (Tumie) sama w sobie silnie obronna, a nadto otoczona wałami i niedostępna wskutek sąsiedztwa bagien i trzęsawisk. (Rys. . Trzynawowa budowa o grubych murach z granitowego ciosu, kończy się trzema absydami od Wschodu i jedną od Zachodu, przyczem na piętrze absydy zachodniej mieści się empora, zaś na sąsiednich narożach wysuwają się przekątnie przed lico ścian dwie okazałe wieże obronne. Wieżom tym odpowiadają od wschodu dwie półokrągłe baszty ze strzelnicami, tworząc malowniczą całość o charakterze wybitnie warownym. Dolne piętra wieżyc posiadają w trzech kondygnacjach prawidłowe otwory strzelnic (t. j. szpary 10—15 cm szerokie, 70 cm wysokie) z szerokiem rozglifieniem ku wnętrzu. Strzelnice te służyły do obrony frontu świątyni, jak też i jej boków, gdyż t. zw. obronę flankową umożliwiało wysunięcie narożni obu baszt i ostrzeliwanie wroga równolegle do ścian bocznych świątyni. Strażnice górnych piąter wieżowych mają otwory okienne dla obserwacji ruchów nieprzyjaciela ; zaś wąskie wejście od dołu zamknęły belkowe zawory, wsuwane do czworobocznych wgłębień w ścianie. Strzelnice wieżowe posiadają dostęp z oddzielnych piąter, ponadto z wieżami łączą się za pomocą przejścia i poddasza naw bocznych, które również mogły współdziałać w obronie świątyni. Także i baszty wschodnie zaopatrzone były w otwory strzelnic, które widnieją nawet i w ścianie tylnej kościoła; w ten zatem sposób ta warowna budowa broniła się skutecznie ze wszystkich stron przed atakiem wroga. Przy tak znacznym stopniu czynnej obronności świątyni musiało i zakończenie odpowiadać warownemu charakterowi budynku i było napewne odmienne od obecnej sylwety hełmów wieżowych. I rzeczywiście stara pieczęć kościelna z XIV. wieku poucza nas dość nawet dokładnie, że obie baszty miały u góry rozszerzone nasady blankowe, przykryte daszkami, które służyły do rażenia pionowo z góry podchodzącego pod ściany nieprzyjaciela.