Starosiedle

wieś w powiecie krośnieńskim, w gminie Gubin

We wsi znajduje się grodzisko kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza, ze śladami osadnictwa z okresu wczesnego średniowiecza (X-XI w.). Na obiekcie prowadzono badania wykopaliskowe w latach 2001-2004.

Dawne nazwy wsi to Stare Sedlo (XIII w.) i Starzeddel (do 1945 r.), najstarsza wzmianka dotycząca Starosiedla pochodzi z 1228 r. Wówczas we wsi margrabia miśnieński Henryk Dostojny ufundował klasztor cystersów, który między 1288 a 1291 r. przeniesiony został do miejscowości Neuzelle koło Frankfurtu nad Odrą. Po przeprowadzce ziemie wokół Starosiedla przeszły w ręce prywatne, m.in. rodów von Biberstein oraz von Dallwitz. Dallwitzowie, którzy osiedlili się w Starosiedlu, pozostali właścicielami wsi aż do r. 1798 r.

Grodzisko grupy białowickiej kultury łużyckiej w Starosiedlu, gm. Gubin, woj. lubuskie, zawierające również pozostałości osadnictwa wczesnośredniowiecznego położone jest na południowy-wschód od wsi Starosiedle, wśród niegdyś podmokłych łąk w widłach dwóch rzek - Lubszy (Lubicy) i Młynówki. Jest to piaszczysty pagórek o wym. ok. 80 x 90 m, wznoszący się ponad poziom łąk na wysokość ok. 4 m. Grodzisko stanowi własność prywatną, wpisane zostało do rejestru zabytków w roku 1966.

W latach 1920-1923 Carl Schuchhardt przeprowadził badania tego stanowiska. W roku 2000 rozpoczęta została przez Urząd ds. Archeologii Saksonii w Dreźnie (Landesamt für Archäologie), Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk oraz Wydział Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego realizacja wspólnego projektu badawczego „Gody wczesnej epoki żelaza między Łabą a Odrą". W ramach tego programu m. in. dokonano latem roku 2000 autopsji grodziska w Starosiedlu. Stwierdzono wówczas ogromne zniszczenia stanowiska, przede wszystkim w południowej części wzgórza, spowodowane współczesną eksploatacją piasku. W obrywach wyrobisk obserwowano liczne obiekty starożytne oraz fragmenty ceramiki. Ta jednoznacznie stwierdzona obecność obiektów archeologicznych zasugerowała, że stanowisko nie zostało wcale przebadane w całości przez C. Schuchhardta, jak to mogłoby wynikać z opublikowanego przez niego planu. W związku z tym stwierdzono konieczność przeprowadzenia ponownych badań tego stanowiska, których celem byłoby z jednej strony zweryfikowanie ustaleń C. Schuchhardta, z drugiej zaś - uratowanie pozostałej jeszcze substancji zabytkowej i zapobieżenie całkowitemu zniszczeniu tego stanowiska

Badania ratownicze przeprowadzone zostały latem 2001, 2002 i 2004 r. Badania te przeprowadził zespół z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk i Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, kierowany przez prof. UKSW dr hab. Zbigniewa Kobylińskiego. Odkryto:

- obiekty i nawarstwienia grupy białowickiej kultury łużyckiej, głównie doły posłupowe, z wczesnej epoki żelaza;

- obiekty i nawarstwienia wczesnośredniowieczne (IX-X w.);

- obiekty i nawarstwienia nowożytne z XIX lub z początku XX wieku;

- wykopy archeologiczne C. Schuchardta z lat 1920-1921.

Wyniki badań pozwalają zweryfikować rekonstrukcję zabudowy grodziska przedstawioną przez C. Schuchardta. Przede wszystkim, odkrycie wykopów tego badacza pozwoliło ustalić stosowaną przez niego metodykę wykopalisk, obejmującą wąskie rowy przecinające teren stanowiska w różnych kierunkach. Co więcej, jak udało się stwierdzić, C. Schuchardt nie eksplorował obiektów, a jedynie odsłaniał stropy ich wypełnisk, dzięki czemu pod wypełniskiem jego wykopów zachowały się nienaruszone obiekty starożytne i wczesnośredniowieczne. Zdaniem C. Schuchardta, osadnictwo wczesnośredniowieczne obejmowało jedynie północno-wschodnią część grodziska, podczas gdy w trakcie wykopalisk natrafiono na obiekty wczesnośredniowieczne również w południowej części stanowiska.

Otaczający środek grodziska pas ciemnej ziemi o szerokości ok. 4 m, w obrębie którego wystąpiły liczne kamienie, w tym przepalone, uznany został za C. Schuchardta za „drogę", w rzeczywistości jednak mamy do czynienia raczej z pozostałościami spalonej drewnianej konstrukcji obronnej.

Wyniki badań wskazują, że grodzisko w Starosiedlu w fazie „wczesnożelaznej" mogło stanowić niewielką osadę obronna, liczącą maksymalnie kilkanaście dużych naziemnych budynków o konstrukcji słupowej, otoczonych drewnianą konstrukcją obronną o szerokości 4 m, wzmacnianą u podstawy kamieniami. Na podstawie analizy ceramiki chronologię tej osady ustalić można na fazy HaC-HaD.

Kolejne faza osadnictwa na terenie piaszczystego wzgórka w Starosiedlu nastąpiła zapewne między połową IX a połową X w., jak można wnioskować na podstawie ceramiki z tego okresu (typ Menkendorf-Szczecin). Charakter osadnictwa w tym okresie jest trudny do ustalenia, nie ma jednak przesłanek do twierdzenia, że był to gród obronny, raczej domyślać się można osadnictwa otwartego, być może o charakterze jednodworczym.
źr: Instytut Badań Historycznych WNHiS

Informacje i fotki: https://zabytek.pl/pl/obiekty/grodzisko-300