Santok - grodzisko

Gród santocki leżący w naturalnie obronnym miejscu jakim były widły rzek Warty i Noteci odegrał ważną rolę w organizacji państwa polskiego przez pierwszych Piastów. Gall Anonim w swojej "Kronice polskiej" nazywa to miejsce: "regni custodia et clavis"-"klucz i strażnica królestwa". Pierwsze prace wykopaliskowe przeprowadzone w latach 1932-1934 związane były z regulacją Warty. Znaczna część zabytków archeologicznych z tego okresu zaginęła. Ponownie badania na grodzisku przeprowadzone zostały w latach 1958-1965. Pracami kierowali Zofia Hołowińska oraz Urszula i Aleksander Dymaczewscy z Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Poznaniu. Wyniki powojennych badań wykopaliskowych przedstawione na wystawie w muzeum ukazują różnorodność zajęć ówczesnych mieszkańców grodu Santok. Zgromadzono tu min. naczynia gliniane, relikty produkcji tkackiej czy też metalurgicznej. Na uwagę zasługują zabytki produkcji rogowniczej, wśród których wyróżniają się bogato zdobione grzebienie rogowe. Burzliwe dzieje Santoka dokumentują znalezione militaria, wśród których znajdują się groty strzał, groty bełtów, fragmenty miecza, ostrogi. O znaczeniu Santoka i jego kontaktach handlowych świadczą zabytki docierające tu z różnych stron świata. W trakcie badań znaleziono min. wyroby pochodzenia europejskiego jak i z odległych krajów arabskich. Na szczególną uwagę, wśród zabytków, zasługuje fragment konstrukcji wału grodu, wykonany z bierwion dębowych w tzw. technice hakowej. Uzupełnieniem całości ekspozycji jest makieta grodu i podgrodzia santockiego z XI/XII w.

rekonstrukcja grodu ze strony: http://www.muzeumlubuskie.pl

Zamek zaczęto wznosić jeszcze w XIV wieku w miejscu pierwotnego grodu. Początki zamku nie sa do końca jasne, wiadomo, ze w 1370 roku powrócił on pod panowanie brandenburskie, a w 1385 roku miasto wraz zamkiem należało do Hasso II wójta margrabiego Ottona. Z przywileje handlowego Władysława Jagiełły prawdopodobnie w 1390 roku zamek powrócił w ręce polskie. Miasto wraz z z zamkiem stało się komorą celną na granicy Polski. W 1397 roku zamek nabyli joannici od margrabiego Zygmunta. Zamek dołączyli do komandorii w Łagowie. W 1407 roku wójt Baldwin Stahl wzmocnił fortyfikacje zamkowe oraz dozbroił zamek i wzmocnił załogę. Wiadomo, że około 1419 roku zamek znów przeszedł na krótko w ręce polskie, został on zajęty przez Krzyżaków w 1420 roku.
Zamek został opuszczony jeszcze w XV wieku popadając stopniowo w ruinę.

zamek w czasach joannickich według dość luźnej rekonstrukcji Jacka Brzostowicza 1995

Będzie rekonstrukcja średniowiecznego grodu w Santoku

Zapomniany średniowieczny gród w Santoku (Lubuskie) ma zostać zrekonstruowany. Dzięki temu ma stać się atrakcją turystyczną w regionie.
Rekonstrukcja grodu to inwestycja gminy Santok, ale współpracę i doradztwo merytoryczne ma zapewnić Muzeum Lubuskie w Gorzowie. "Będzie to rekonstrukcja dopasowana do wyobrażeń, ale na pewno niekomercyjna. Odrestaurowany gród ma przypominać o grodzie istniejącym w średniowieczu. Jeśli ta inicjatywa dojdzie do skutku, na pewno my jako muzeum w niej pomożemy" - powiedział PAP dyrektor Muzeum Lubuskiego Wojciech Popek.

Osada obronna pod nazwą Santok powstała w VIII wieku w widłach Warty i Noteci. Stanowiła ona ośrodek gospodarczy i polityczny ziem położonych nad dolną Wartą. Santok otaczała palisada, która strzegła przejścia przez rzekę z Poznania do Szczecina. Około X w., prawdopodobnie w czasie walk Mieszka I z Pomorzanami, osada została spalona. Na pogorzelisku wybudowano gród i podgrodzie, które stały się jednym z najważniejszych obronnych ośrodków pogranicznych na północno-zachodnich ziemiach polskich.

Od początku XII w. był kasztelanią. W 1266 r. Santok opanowali margrabiowie brandenburscy i wszedł w skład Nowej Marchii. W latach 1278-1296 przejściowo był pod panowaniem Przemysła II. W 1365 r. zhołdowany przez Kazimierza Wielkiego, po jego śmierci w 1370 r. ponownie trafił do Brandenburgii. W latach 1402-1454 był pod rządami Krzyżaków, ale o pozyskanie Santoka starał się Władysław Jagiełło. W 1465 r. Santok włączono na stałe do posiadłości brandenburskich, utracił przez to dawne znaczenie. W 1945 r. powrócił do Polski.

Grodzisko, które jest aktualnie niewielkim, zadrzewionym pagórkiem wśród podmokłych łąk, zachowało się na lewym brzegu Warty. Pierwotnie leżało ono w widłach Warty i Noteci. Jednak w wyniku powodzi w 1751 roku Warta zmieniła koryto, tworząc nowe na północ od grodziska.

Ostatnie prace wykopaliskowe prowadzone przez Instytut Archeologii PAN w Poznaniu odbyły się w maju i w czerwcu 2008 r. Archeolodzy zajmowali się wnętrzem grodziska. Badania potwierdziły istnienie 12 warstw osadniczych pochodzących z VIII-XIV wieku.

Pomysłodawcą zrekonstruowania Santoka jest senator województwa lubuskiego Henryk Maciej Woźniak. "Jako miłośnik historii ojczystej nie wyobrażam sobie, by nie zająć się tą sprawą. Z punktu widzenia rangi historycznej nie ma u nas ważniejszego miejsca, ale i nie ma bardziej zapomnianego" - powiedział PAP. Dodał, że odrestaurowany gród stałby się atrakcją turystyczną i pełniłby funkcję edukacyjną.

Santok to wieś leżąca na północnym skraju Kotliny Gorzowskiej, u ujścia Noteci do Warty, przy drodze Gorzów Wlkp.-Drezdenko. Co roku odbywa się tam wiele imprez m.in. Międzynarodowy Zlot Wodniaków, Dni Santoka, Ogólnopolski Rajd Rowerowy po Ziemi Lubuskiej z metą w Santoku.

Pieniądze na rekonstrukcję średniowiecznego grodu w Santoku mają pochodzić z Programu Europejskiej Współpracy Terytorialnej, który ma w budżecie 50 milionów euro do rozdysponowania. Projekt rekonstrukcji będzie gotowy w czerwcu.
źr: Gazeta Wyborcza 2009-02-18 (za PAP)

Teren grodziska widoczny z kopca oraz znad rzeki

relikty wału skrzyniowego w muzeum

makieta grodu

opis
https://zabytek.pl/pl/obiekty/santok-grodzisko