Chodel - wały/parkan?

kalos70 Wysłany: 02 Mar 2013 11:02 

Gdzie znalazłeś te informacje?

baldymanb Wysłany: 07 Mar 2013 13:45 

rejestr wartości kulturowych województwa lubelskiego...gdzieś to wygrzebałem...jest tam ze 40 opisanych miejscowości. pełny tekst?
to proszę: CHODEL (gm. Chodel)
Nazwa pochodna od Chodecz – strażnica, w 1436 nabył Maciejewski h. Ciołek, który
tu obrał swoją siedzibę, skupiając rozległe dobra. 1517 (a nie 1440 – jak
przyjmowano dotychczas) miasto na gruntach wsi Kłonica i osady targowej Chodem.
Brak tu było ważnego traktu, a konkurencję stanowiło blisko położone Opole,
Urzędów i Bełżce, toteż miasto słabo rozwijało się. Łącznie w Chodu i na
przedmieściu Kłonica gdzie stał pierwotny kościół – było 100 domów (na 50 łanach) i
450 mieszkańców – czyli było to jedno z najmniejszych rolniczych miasteczek.
Obowiązywał zakaz osadzania się Żydów.
W 1582 zapisana połowa miasta jezuitom lubelskim, którzy w 1619 objęli całość. W
XVII szereg klęsk: 1629 zaraza, poł. XVII „Potop”, 1661 pożar, po czym przyznanie
jezuitom aż 12 jarmarków rocznie, co już nie podniosło miasteczka z upadku. W 1770
wielki pożar, w 1773 kasata jezuitów i przejście dóbr na rzecz Komisji Edukacji
Narodowej – dzierżawili Szydłowieccy i Witosławscy. Dopiero w k. XVIII osiedlanie się
Żydów. W 1819 były 43 domy i 350 mieszkańców (najmniejsze na Lubelszczyźnie),
toteż w 1824 zamiana na osadę. W 1842 nabył ją M. Łęczyński, po nim Krajeński, od
1859 Popow, od 1862 Al. Boski, od 1865 J. Gawlikowski. Dobra w 1875 nabył
Moszadro, w 1889 Nowakowski, w 1925 parcelacja dóbr, których resztówkę (z
długami) objęło Tow. Kredytowe Ziemskie. Ostateczna degradacja do roli wsi w 1864;
w okresie 1843-4 było to miejsce działania ks. Ściegiennego.
W 1887-1700 osób i ok. 155 domów; pożary 1882 i 1892 – zatem zniszczona cała
starsza zabytkowa zabudowa. Totalne zniszczenia 24 VIII 1914, w czasie II wojny
wymordowanie wszystkich Żydów (w Poniatowej) – obecnie ok. 1400 mieszkańców,
brak przemysłu i wszelkich elementów miastotwórczych.
(J. Chomicki, Studium hist.-urbanist., maszyn. PZK O-Lublin, 1984).
Chroniony układ urbanist., którego ośrodkiem jest czworoboczny rynek zbliżony do
trapezu o pow. 0,5. Pierwotnie Chodel miał układ owalny-obronny „wyspowy” w
ujęciu Chodecki, jej dopływu i stawów. Węzeł dróg lokalnych 9do Godowa i Jeżowa)
przypada poza miasteczkiem, które nie ma znamion regularności, z głównym
traktem biegnącym wzdłuż zach. Pierzei. Pierwotnie szerokość działek wynosiła 10
m, na których zabudowa szczytowa z miedzuchami, od XIX/XX kalenicowa zwarta.
Stodoły zgrupowane poza miasteczkiem na północ i południe.
Nie zachowały się obecnie żadne ślady obwarowań „wyspy” ale miały być tu wały,
parkany i 2 wieże u wjazdu.
Na przedmieściu Kłodnickim układ przydrożniczy.
Archit. obronna i rezydencjonalna
W 1427 wymieniany dwór rycerski w Kłonicy; a w 1570 nowozbudowane fortalitum
Maciejowskich oblane wodą – u zbiegu Godowskiej i Opolskiej (?).
W XVII-XVIII jezuici posiadali letnią rezydencję koło „Loretu”.
Archit. sakralna
Parafia wymieniana w 1325 przed założeniem miasta, we wsi Kłonica (t.j. na płn. od
centrum) gdzie istniał kościół drew. paraf. Pod wezw. Św. Piotra Apostoła. Po
wzniesieniu kościoła św. Trójcy w Chodlu tam przeniesiona parafia.
Kościół drew. przeniesiony w k. XVIII do wsi Księżomierz (woj. tarnobrzeskie), z„przełożeniem” i podwyższeniem ścian, dwukwadratowy, bezwieżowy, będący
najstarszym zachowanym jakkolwiek przekształconym zabytkiem drew. architektury
sakralnej z naszego województwa.
Obecny kościół mur. pod wezw. Św. Trójcy powstał 1512-17 z fundacji bsp. Bernarda
Maciejowskigo, ceglany, nietynkowany, gotycko-renesansowy, jednonawowy, z wieżą
od frontu o ściętych i wyokrąglonych narożach od frontu, zwieńczoną attyką –
wyjątkowy przykład tego typu architektury sakralnej.
Po 1920 przekształcenia - na wieży widoczne inne ustawienia połaci b. Wysmukłego
dachu.
Pożary XVII i XIX, restauracja 1880 i po 1920 – nr rej. zab. A/5.
Ogrodzenie mur. z bramką i kapliczkami XVII
Dzwonnica nowsza z belek żelaznych
Plebania mur. 1930; dom parafialny 1920
Na płd. od Chodla wśród mokradeł, mokradeł miejscu drew. kaplicy zwanej
„Loretem” jezuici wznieśli 1736-50 kościół mur. trójnawowy, bazylikowy, węższym
prezbiterium zakończonym półkoliście, z 2 okrągłymi wieżyczkami przy apsydzie.
Wnętrze było przesklepione, późnobarokowe, z polichromiami Franciszka Majera.
Było to miejsce pielgrzymkowe „na zjawieniu” – po kasacie jezuitów od 1773
opuszczone, w stanie trwałej ruiny.
Opodal od pł. zach. ruiny kapliczki „na zjawieniu”.
W miasteczku przy ul. Szkolnej kapliczka mur. 1904 figura MB przy ul. Mostowej z
1912.
Była synagoga ( i łaźnia) rozebrana po II wojnie.
Archit. municypalna i użyteczności publicznej
W 1671 Verdum opisuje „ratusz sklepiony” (i drew. szpital jezuitów), jezuitów 1770
„ratusz nowozbudowany” – nowobudowany płn. pierzei Rynku, a ponadto na środku
Rynku „wieża miejska” najprawdopodobniej pozostałość po wcześniejszym ratuszu –
nie zachowane.
W XVI wymieniane 4 karczmy, w XVIII austeria obok ratusza, do ostatnich czasów był
zajazd mur. z 1893.
Zachowana tylko d. remiza strażacka mur. 1922 - ob. kino.
Archit. przemysłowa
Od XVI-XIX młyn wodny, zachowany jaz kozłowy ze stopniem.