Urzędów - wały

wieś (1405-1869 miasto) w powiecie kraśnickim, w gminie Urzędów

Wały otaczające miasto powstały w 1507 r. Miejscowa tradycja nazywa je "Tatarskimi Wałami". Miasteczko otaczał "naprzód parkan drewniany, a po tym wał z wieżami i przekopem. Na jednej z bram wznosił się ratusz, a na nim zegar". Szerzej opis wałów ujmuje Słownik Geograficzny, który podaje: "Miasto Urzędów było niegdyś miejscem obronnym. Podług opisów i lustracji znajdujących się w byłem archiwum lubelskim Urzedów był od strony południowo-wschodniej opasany wałem ziemnym, na wałach wznosiły się mury z wieżami, na jednej z trzech bram wchodowych był zbudowany ratusz z zegarem. Poza wałami znajdowały się fosy i przekopy oraz palisady drewniane. Wysokość wałów i kierunek takowych dawne lustracje tak opisują: ,,z wnętrza miasta od poziomu na 3 sążni, od pola z dna fosy na 5 sążni wysokości. Wał ten zaopatrzony był w bastyony ziemne, od bramy południowej Krakowskiej idąc ku wschodowi pierwszy bastyon był o 70 sążni, dalej od tego bastyonu będącego narożnikiem, wał skręcał się ku północy w winkiel mający 28 sążni, wreszcie załamywał się ku zachodowi i formował baterie na wzgórzu, gdzie stoi dziś kościół parafialny. Z tyłu tych wałów bliskie bagna grząskie i rzeczka wzbraniały przystępu zaś ku stronie północno-wschodniej broniły miasta wzgórza Dziś nie ma śladu tych obwarowań, pamiątką po nich jest nazwa ulicy Podwalnej, idącej wzdłuż dawnych wałów na około miasta". Powyższy opis uzupełnia Przegaliński w sposób następujący: "Zaraz w początkach istnienia tego grodu został on silnie obwarowany od grożących ciągle napadów nieprzyjaciół obronnemi murami. Król Zygmunt I w swoim przywileju 1522 r. dbając o dobry stan tych obmurowań, dozwala mieszczanom palić gorzałkę na swoje potrzeby, lecz zarazem ustanawia opłatę od bani po jednym florenie i groszy 18 na cel naprawy murów miejskich". W końcu podaje, "że obwarowania te zostały ostatecznie zniesione w XVIII wieku". Obecne wały są dośc znacznie zniwelowane Znikły bastiony i mury z wieżami. Zachowała się pewna część wałów w stanie dobrym. Od strony północnej i zachodniej do Urzędowa broniły przystępu bagna, a właściwie rozlewisko wód, zwane jeziorem, którego szerokość była dość znaczna. Wody te wrzynały się dwoma odnogami w stały grunt, mianowicie: od strony północno-wschodniej, tworząc wąwóz i od południowo-zachodniej.
Na zewnątrz więc bramy Krakowskiej były zaraz bagna, przez które musiał być przerzucony most, niszczony w czasie napadu nieprzyjacielskiego (jest tu również most w czasach dzisiejszych). Identycznie było po stronie przeciwnej, tj północno-wschodniej, gdzie stała brama Lubelska. Trzecia była brama Opolska.
Jak widzimy Urzędów najlepiej był ubezpieczony od strony północno-zachodniej, mając ochronę naturalną, najmniej zaś od strony głównego trzonu wałów. Materiałem, z którego są zbudowane wały, jest miękki wapień, tzw. opoka, a więc materiał dość trudny przy burzeniu, a w czasie deszczu pokrywający się śliską nawierzchnią, co było jedną z dodatnich cech obronności wałów. Na podstawie opisów i źródeł jest wiadome, że Urzędów przechodził kilkakrotne napady nieprzyjaciół. Biły on hordy tatarskie i fale "Potopu" szwedzkiego. Jeszcze dziś znajdują w najbliższej okolicy wałów kule działowe (...) To, że wały nie zostały doszczętnie zniszczone w ostatnich latach, należy przypisać prawie całkowicie p. Al. Golińskiemu, który od młodych lat zabiegał, by zabezpieczyć je przed niszczycielskim działaniem ludności. Jego staraniem zostały one obwiedzione płotem (żr:GOK Urzedów, podziekowania dla p. Lecha Dudzińskiego za udostępnienie zdjęć na forum)

rekonstrukcja

plan Urzędowa ze strony: http://www.kobidz.pl