Łaszczów - wały

wieś w powiecie tomaszowskim, w gminie Łaszczów

Początki Łaszczowa sięgają połowy XVI wieku. Już w roku 1578 miasto to nosiło nazwę Łaszczów (od nazwiska jego właścicieli) i posiadało prawo magdeburskie. Miasto posiadało wały oraz parkan z dębowych pali, w których były dwie bramy obronne: Tomaszowska i Tyszowiecka.

Od bram warownych w stronę północną na cyplu wyspy w kształcie wydłużonego prostokąta, wciśniętego w wody stawu ciągnął się wysoki wał ziemi około 10-15 – metrów wysoki, otaczający boki tego prostokąta z trzech stron od stawu. Od strony grodu czworobok był otwarty. U podnóży wału od strony stawu, jak świadczą wykopaliska, był grunt zabezpieczony od podmycia palisadą dębową, o palach długości około 3 metrów.

Bramy miejskie w Łaszczowie
Brama miejska była budynkiem mieszkalnym, piętrowym z przejazdem na przestrzał wiodącym z drogi publicznej. Mieszkanie służyło dla wrotnego i stróży. Jedna z komór służyła na arsenał, a stajenka dla koni przybywających gońców. Piętro posiadało otwory strzelnicze, z których strzelano do szturmujących, a przez okna rzucano im na głowę kamie¬nie.
Bramy miejskie, podobnie jak ulice, miały zswoje nazwy pochodzące od miast, w stronę których biegła arteria, od osób lub urzędów, które odegrały pewną rolę w ich dziejach. Łaszczów posiadał dwie bramy wjazdowe wybudowane u wjazdu do grodu. Były to potężne identyczne budynki - jeden przy trakcie wiodącym do Tomaszowa Lubelskiego, drugi stronę Hrubie¬szowa - o nazwach wymienionych miast. "Budynki te posiadały mury o grubości 1,35 metra, a sklepienia grubości 31 cm w klińczu, czyli o długości formatu ówczesnej cegły, we wnętrzu swym każdy taki budy¬nek mieścił obszerną sień przejazdową i po dwie obszerne komnaty z każdej strony sieni.Nad sienią była kondygnacja strażnicza, z której wyzie-rały cztery otwory strzelnicze w kierunku traktu dojazdo¬wego. Takie same otwory strzelnicze wyzierały z komnat parterowych, położonych od strony traktów po dwa z każdej strony od drzwi wjazdowych. Całość budowli osadzona była na cokole o wysokości powyżej jednego metra, który podwyższał ją dla lepszego wyeksponowania wystroju architektonicznego elewacji. Fasadę, kondygnacji parterowej zamykały z obydwu stron pilastry narożne posiadające boniowania uzyskane przez wprowadzenie podziałów poziomych. Następnie rozczłonkowują fasadę dwa okna ustawione sy¬metrycznie od sieni przejazdowej. Śledząc dalej płaszczyz¬nę elewacji od narożników ku środkowi napotykamy na czte¬ry pilastry również symetrycznie rozmieszczone względem drzwi wjazdowych. Drzwi wykonane były z drewna, a zwieńczone dekoracyjnym kamiennym zwornikiem. Druga kondygnacja jest prawie o połowę węższa od partero¬wej i nieco niższa. Jej pilastry biegną wzdłuż tych samych linii co pilastry parteru sprawiając wrażenie, że są ich przedłużeniem. Zarówno pilastry dolnej jak i górnej kondygnacji są podwójne, nakładają się uskokowo. Renesansowy wystrój bram oraz podobieństwa detali architektonicznych z detalami renesansowej "sali rycerskiej” zamku jak: boniowania, nakładające się pilastry, identyczne otwory strzelnicze i format cegły z której obiekty zosta¬ły wybudowane pozwalają na stwierdzenie, że data powstania bram przypada pod koniec XVI wieku. Szczyty dachów opracowane w płynnych miękkich bogato zwijających się liniach, tchnących cechami kształ¬tów rodzimych łączyły w sobie klasyczny porządek pilastrów kapiteli i gzymsów renesansowych. Tę harmonię linii i płaszczyzn uzupełniają tworzące się ponad płaszczyznami dachów dwa rzeźbione kształty kielichowych naczyń z któ¬rych wychylają się stylizowane płomienie znicza
na podstawie: ZABYTKI ŁASZCZOWA, Budzanowski Gracjan – Zabytki fortyfikacyjno – grodowe w Łaszczowie, Nowy Głos Lubelski, nr 41 06.02.1943r
jedna z bram miejskich Łaszczowa