Zawalów

wieś w powiecie zamojskim, w gminie Miączyn

Na południowy-wschód od zabudowań wsi, wśród podmokłych łąk doliny Siniochy znajduje się miejsce zwane „Zamczyskiem” lub „Jabłońszczyzną”. Może tez być określany jako Podkotlice. Kilkanaście metrów nad dno doliny wznosi się stożkowaty nasyp-kopiec ziemny o średnicy ok. 55 m otoczony fosą, szeroką na 12 m, wałem okrężnym od wschodu, zachodu i północy. Do kopca od strony południowej przylega drugi nasyp w formie trójkąta zastępując w tym miejscu wał obronny. Na temat siedziby rycerskiej za jaką można uważać tzw. gródek stożkowaty w Zawalowie brak jakichkolwiek wzmianek pisanych. Natomiast miejscowość Zawalów wymieniana jest już w 1394 roku jako jedna ze wsi parafii Grabowiec. W tym właśnie roku książę mazowiecki i ruski Ziemowit ufundował kościół parafialny w Grabowcu. Fundację potwierdził biskup Jan z kapitułą w Chełmie w 1431 roku. Ziemia bełska wraz z powiatem grabowieckim w latach 1388 - 1462 należała do książąt mazowieckich, na ten okres przypada intensywne osadnictwo tych terenów przez szlachtę mazowiecką, które szczególnie się nasiliło w XV wieku. W 1462 roku jako właściciele Zawałowa wymieniani są Nieborowscy herbu Prawdzic, a w 14 lat później jako właściciel Zawałowa i Kotlic wymieniany jest chorąży bełski Wacław z Nieborowa. W połowie XVI wieku Zawałów i Kotlice należały już do Jana Sleszyńskiego herbu Dołiwa pochodzącego także ze szlachty mazowieckiej. Zawałów dzielił losy całego powiatu, był nękany przez Tatarów w początku XVI wieku oraz w połowie XVII wieku. Po I rozbiorze Polski znalazł się pod zaborem austriackim, później należał do księstwa a w wyniku podziałów kongresowych w Wiedniu dostał się pod zabór rosyjski. Na grodzisku w latach 1985 - 86 były prowadzone badania archeologiczne dzięki którym udało się sprecyzować datowanie grodziska na XIV - XVII wiek, oraz rozpoznać budowę elementów obronnych. W grodzie znajdował się drewniany budynek mieszkalny, być może była to wieża, użytkowany przez okres zasiedlenia gródka od XIV - XVII wieku. Wał okrężny - ziemny, wzmocniony był konstrukcjami drewnianymi, które zabezpieczały go przed rozmywaniem. Powstał przez uformowanie w gliniastym podłożu 6 m platformy na którą nasypano Ziemię wybieraną z fosy. Umocniono stok wału od strony fosy ukośnie bitymi palami drewnianymi, między nimi znajdowała się plecionka z faszyny. Na koronie wału dodatkowo znajdował się częstokół. Brzeg fosy także wzmocniony był belkami drewnianymi układanymi jedna na drugiej poziomo, w celu zebezpieczenia przed zsuwaniem się konstrukcji do fosy wbijano jeszcze pionowo pale. W fosie odkryto liczne zabytki w postaci kafli, naczyń glinianych i szklanych oraz przedmiotów metalowych, można je datować dopiero na XVI - XVII wiek. Tak więc fosa była prawdopodobnie oczyszczana i pogłębiana co spowodowało brak materiałów średniowiecznych odkrywanych na gródku. Gródek prawdopodobnie był zbudowany przez rycerzy mazowieckich pod koniec XIV wieku, ale po najazdach tatarskich w 1500 roku, kiedy to miasto i zamek w Grabowcu zostało poważnie zniszczone został dodatkowo wzmocniony przez pogłębienie fosy i umocnienie wału. Podczas kolejnej fali najazdów Tatarów i Kozaków w 1648 - 1649 roku gródek uległ pożarowi, który strawił drewniane konstrukcje obronne, co potwierdzają profile wykopów badawczych. Po najeździe w połowie XVII wieku gródek był dalej użytkowany, ale znacznie podupadł i stopniowo popadał w ruinę.

plan grodziska

źr: http://www.zawalow.prv.pl

opis: https://zabytek.pl/pl/obiekty/grodek-zamczysko-110